اسکولیوز یا انحراف ستون فقرات و چگونگی درمان آن

[Honey Bee]

* اسکولیوز (انحنای‌ ستون‌ فقرات‌)
اسکولیوز (انحنای‌ ستون‌ فقرات‌) خمیدگی‌ بدون‌ درد ستون فقرات که‌ گاهی‌ حالت‌ پیشرونده‌ داشته‌ و باعث‌ تغییر شک‌ قفسه‌ سینه‌ و پشت‌ می‌شود. این‌ عارضه‌ می‌تواند مهره‌های‌ قفسه‌ سینه‌ای‌ (میانی‌) یا مهره‌های‌ کمری‌ (پایینی‌) ستون‌ فقرات‌ را درگیر سازد. این‌ عارضه‌ بیشترین‌ شیوع‌ را در نوجوانان‌ داشته‌ و در دختران‌ شایعتر از پسران‌ است‌.
در مراحل‌ اولیه‌ علایم‌ واضحی‌ وجود ندارد و اسکولیوز توسط‌ پزشک‌ یا مسؤول‌ بهداشت‌ مدرسه‌ در طی‌ معاینات‌ معمول‌ کشف میشود‌
مراحل‌ پیشرفته‌:
انحنای‌ قابل‌ مشاهده‌ قسمت‌ بالای‌ تنه‌. ستون‌ فقرات‌ به‌ شکل‌ S یا کمان‌ درمی‌ آید.
شانه‌ها غیرهم‌تراز شده‌ و مدور می‌گردند.
فرورفتگی‌ قفسه‌ سینه‌
حرکت‌ موجی‌ پشت‌
به‌ جلو کشیده‌ شدن‌ یک‌ طرف‌ لگن
درد پشت‌
بيماري اسكوليوز شايد براي خيلي از مردم چندان نام آشنايي نباشد، ولي كساني كه به اين بيماري مبتلا شده باشند، درد و عذاب ناشي از آن را به خوبي درك مي‌كنند. اسكوليوز، يك ناراحتي مربوط به ستون فقرات است كه عمدتا كودكان را درگير مي‌كند. از هر هزار نفر كودك آمريكايي ۳ تا ۵ نفر به اين بيماري مبتلا مي‌شوند كه شيوع نسبتا بالايي است.
تعريف‌اسكوليوز عبارت است از قوس جانبي ستون فقرات. اين تعريف شايد كمي نامفهوم باشد. براي درك بهتر اين بيماري بد نيست برخي مسايل روشن‌تر از روز را توضيح دهيم. اگر از پشت به ستون فقرات نگاه كنيد مي‌بينيد كه صاف و مستقيم به سمت بالا رفته است.
اگر هم از پهلو به ستون فقرات نگاه كنيد، دو قوس بزرگ را خواهيد ديد. تحدب قوس پاييني يا قوس كمري به سمت شكم و تحدب قوس فوقاني به سمت پشت قرار گرفته‌اند. درحالي‌كه در اسكوليوز اگر از پشت به ستون فقرات نگاه كنيم، ستون فقرات به‌جاي اينكه مسيري مستقيم را به سمت بالا طي كند، به سمت راست يا چپ زاويه پيدا كرده است. البته تشخيص اين زاويه كار دشواري است و ديد يك پزشك متخصص را طلب مي‌‌كند.
اسكوليوز عمدتا در كودكان و نوجوانان ديده مي‌شود و در بزرگسالان نادر است. البته گاهي اين بيماري مزمن و خاموش در بزرگسالي تشخيص داده مي‌شود ولي منشاء ايجاد بيماري در همان كودكي بوده است
اسكوليوز در مراحل ابتدايي معمولا بدون درد است و به همين دليل تشخيص آن براي بيمار دشوار خواهد بود. در نتيجه اهميت معاينات منظم براي اطفال و بزرگسالان براي تشخيص بيماري واضح است.> اين بيمار ي مي‌تواند از حالت خفيف تا بسيار شديد متغير باشد كه در موارد خفيف فقط معاينات پيگيرانه كفايت مي‌كند ولي در موارد شديد تنها راه درمان جراحي است.

در اين بيماري يك شانه مي‌تواند بالاتر يا پايين‌تر از شانه ديگر قرار گيرد، همچنين ممكن است استخوان كتف به سمت عقب برآمده شود. لگن از حالت موازي خارج شده و يك سمت بالاتر از سمت ديگر قرار مي‌گيرد. بدن نيز اصولا به يك سمت تمايل دارد.
علت اسکولیوز چیست ؟
علت ايجاد بيماري اسكوليوز شناخته شده نيست. برخي محققان، به امكان ارتباط بين استفاده نادرست از كوله‌پشتي و ايجاد اسكوليوز اشاره كرده‌اند ولي هيچ مدرك علمي مستندي براي تاييد اين ارتباط وجود ندارد. دكتر صادقي مي‌گويد: <از ديد علت‌شناختي، اسكوليوز را به دو گروه عمده تقسيم مي‌كنند. درصد عمده‌اي از اين بيماري بدون علت يا ايدئوپاتيك است و درصد كمي هم مي‌تواند به‌دليل اختلالات سيستم عصبي يا برخي اختلالات عضلاني ايجاد شود. تومورهاي نخاعي، اشكال پيشرفته بيماري دوشن و بيماري فلج اطفال مي‌توانند منجر به اسكوليوز شوند.
اين بيماري در صورت عدم تشخيص و درمان به موقع مي‌تواند عوارض بسيار بدي را به‌دنبال خود داشته باشد.
در عين حال اين بيماري مي‌تواند به‌طور وراثتي از والدين به كودكان انتقال يابد، ولي محققان هنوز ژن يا ژن‌هاي مرتبط با اين بيماري را كشف نكرده‌اند.
حدود ۸۰ درصد موارد اسكوليوز بدون علامت بوده و قبل يا در طي دوران بلوغ ظاهر مي‌شوند. دختران بيشتر از پسرها به اين بيماري مبتلا شده و شدت اين بيماري در دختران بيشتر است. هرچه كودك در سنين پايين‌تر به اين بيماري مبتلا شود، احتمال پيشرفت و وخيم‌تر شدن بيماري بيشتر خواهد بود. در عين حال هرچه زاويه انحراف ستون فقرات بيشتر باشد، وضعيت بيماري بدتر خواهد بود و آخر اينكه اگر اين انحراف ستون فقرات در ناحيه فوقاني ستون فقرات باشد خطر پيشرفت بيماري بيشتر خواهد بود

اين بيماري بدون درد پيشرفت مي‌كند و امكان دارد به‌خاطر عدم تشخيص به موقع، يك قوس ۱۰ درجه به قوسي ۵۰ تا ۶۰ درجه تبديل شود و آنگاه فقط بايد از درمان‌هاي تهاجمي و خطرناك كمك گرفت. متاسفانه بي‌توجهي كودكان و والدين به انحناي ستون فقرات مي‌تواند باعث پيشرفت آرام بيماري شود. اين بيماري مي‌تواند باعث مشكلات خطرناكي نظير دردهاي شديد كمر، مشكلات تنفسي، دفورميتي‌هاي اسكلتي و صدمات قلب و ريه‌ شود.
حال اين سوال مطرح مي‌شود كه اگر اسكوليوز بدون درد است، پس چرا باعث كمردردهاي مزمن مي‌شود؟ دكتر صادقي مي‌گويد: <فرض كنيد اسكوليوزكسي در ۱۵ سالگي تشخيص داده شود. در صورت عدم درمان، مثلا در سن ۵۰ سالگي، مشكلات جانبي ديگري آغاز مي‌شود. بنابراين در درازمدت در اين فرد عوارضي مثل درد پديدار مي‌شوند. اكثر عوارض بيماري مربوط به اسكوليوز درازمدت درمان نشده هستند.
درمان‌ دردهاي ستون فقرات در افراد مبتلا به اسكوليوز به مراتب دشوارتر است.
تشخيص ديرهنگام،جراحي خطرناك
براي تشخيص بيماري معاينه فيزيكي و راديوگرافيك بيماري لازم است. اگر قوس ستون فقرات بيشتر از ۱۰ درجه باشد، بيمار مبتلا به اسكوليوز است. براي تشخيص قطعي بيماري، راديوگرافي الزامي است.
اين راديوگرافي بايد حتما به‌صورت ايستاده تهيه شود تا امكان اندازه‌گيري قوس ستون فقرات به‌طور صحيح امكان‌پذير باشد.> درمان بيماري اسكوليوز ارتباط تام و تمامي با تشخيص زودرس آن دارد.
پزشكان براي بيماراني با زاويه كمتر از ۲۰ درجه صرفا معاينات پيگيرانه را پيشنهاد مي‌كنند. بيماراني كه در حال رشد هستند هر ۳ تا ۶ ماه بايد معاينه شوند و پزشك هرگونه تغيير و تشديد زاويه انحراف ستون فقرات را بررسي مي‌‌كند. اگر قوس شديدتر، شود يا از ابتدا بيشتر از ۲۰ درجه باشد بايد از بريس‌هاي ارتوپدي يا در موارد شديدتر از جراحي كمك گرفت. اگر قوس انحرافي ستون فقرات بين ۲۵ تا ۴۰ درجه باشد و بيمار، كودك در حال رشد باشد، پزشك استفاده از بريس را تجويز مي‌كند
توجه كنيد كه اين بريس‌ها بيماري را درمان نمي‌كنند بلكه از تشديد قوس جلوگيري مي‌كنند. اين درمان فقط در سنين رشد تجويز مي‌شود و اگر بعد از خاتمه سن رشد ميزان قوس افزايش نيافته بود، بيمار مي‌تواند از اين بريس‌ها در ادامه زندگي خود استفاده كند و معمولا محدوديتي براي انجام فعاليت‌هاي عادي وجود ندارد. اما اگر به‌هر دليلي درمان بي‌نتيجه بود و قوس به درجه ۴۰ تا ۵۰ رسيد يا از ابتدا در همان درجه قرار داشت، تنها راه درمان جراحي ستون مهره‌هاست.
متاسفانه جراحي تصحيح اسكوليوز يكي از خطرناك‌ترين و پر‌عارضه‌ترين انواع جراحي‌ها در كودكان محسوب مي‌شود. روش‌هاي درماني ديگري هم نظير تحريكات الكتريكي عضلات، روش‌هاي كايروپركتيك و ورزش‌ براي درمان اين بيماري پيشنهاد شده است كه هيچ مدرك علمي دال بر مفيد بودن آنها وجود ندارد
هيچ منبعي مفيد بودن اين روش‌ها را تاييد نكرده است ولي معمولا متخصصان براي بهبود شرايط بدني و روحي بيمار در مجموع، ورزش را تجويز مي‌كنند. دقت كنيد كه اين ورزش براي درمان اسكوليوز نيست بلكه صرفا براي تقويت بدن بيمار است.

چندین عامل در بروز این وضعیت مؤثر است.
۱. بد قرار گرفتن وضعیت بدن بخصوص در هنگام نشستن كه غالباً با سعی و كوشش در قرار دادن بدن در وضعیت صحیح اصلاح می شود. قوز كمر و طرق مقابله با آن
۲. ضعف عضلات در بیماری های عضلانی بدن
۳. قوز كه در مواردی مانند در رفتگی لگن و خمیدگی طبیعی ستون مهره ها دیده می شود.
۴. بیماری های ستون مهره ها كه به وسیله بیمار و یا پزشك قابل اصلاح نیستند.
۵. شكستگی ستون مهره ها در اثر تصادف یا تومور
۶. علل مادرزادی
میزان شیوع این بیماری
بر اساس علل ایجاد كننده كه ذكر شد درصد شیوع آن در جامعه متفاوت است.
علایم و نشانه های ابتلا به این بیماری
برجستگی غیر عادی در ستون مهره ها همراه یا بدون انحناء جانبی ستون فقرات، درد، اشكال در راه رفتن، خستگی زودرس و در مراحل شدید بیماری ، اختلالات تنفسی و عصبی از علایم آن است.
روش تشخیص این بیماری
بهترین روش تشخیص ، معاینه دقیق توسط پزشك متخصص است. روشهای پرتونگاری (رادیو گرافیك) هم در تشخیص این معاینه كمك كننده است.
در اسكوليوز اگر از پشت به ستون فقرات نگاه كنيم ستون فقرات به‌جاي اينكه مسيري مستقيم را به سمت بالا طي كند به سمت راست يا چپ زاويه پيدا كرده است.
* بررسي عمومي در دفورميتي ستون فقرات
وجود بيماري يا اختلال در ارگانهاي ديگر ( بستري در بيمارستان و عمل جراحي، مراجعه به پزشك )، قبل از بررسي دفورميتي ستون فقرات بسيار مهم است.
چگونگي تشخيص دفورميتي ستون فقرات ( به توسط بيمار، در مدرسه، توسط والدين).
آيا قبلا” درماني جهت درفورميتي ستون فقرات انجام شده است( بريس، گچ، عمل).
وجود درد و يا دفورميتي بدون درد مي باشد.
بررسي سن كرونولوژيك ( سن زمان تشخيص بيماري اهميت دارد).
ميزان پيشرفت دفورميتي از زماني كه تشخيص داده شده است.
بررسي فاكتورهاي رشدي ( ميزان رشدف ظهور علائم جنسي ثانوي).
بررسي فاكتورهاي ژنتيك ( به طور مثال وجود دفورميتي در ساير اعضاي خانواده ).
علائم و تظاهرات كلينيكي همراه ( درد، خستگي، علائم قلبي ريوي مثل اختلال تنفسي ).
معاينات فيزيكي
در معاينه فيزيكي بيمار بايد كاملا” لخت باشد و هيچ گونه پوششي كه باعث از ديد افتادن يك علامت مهم باشدف نبايد وجود داشته باشد.
نگاه
وضعيت بيمار (posture) در موقع ورود به اتاق معاينه اهميت خاصي دارد.
آيا بيمار به خودي خود، يا توسط همراهان و يا به كمك وسايل كمكي راه مي رود.
برقراري ارتباط با معاينه شونده در پيش آگهي درمان بسيار مهم است (همكاري).
نوع راه رفتن (Gait) به تشخيص دفورميتيهاي اندام تحتاني كمك مي كند ( اختلاق طول دو اندام ، وجود پاراليزي با هر علتي و هر نوع ).
نگاه كلي به اندام ( چاقي، قدبلندي، كوتاهي، غيرقرينه بودن ).
بررسي فاكتورهاي رشدي (قد، علائم ثانوي جنسي، دندانها).
نگاه از قدام، خلف و طرفين براي بررسي دفورميتهاي ستون فقرات در محورهاي قدامي خلفي ( ساژيتال) و طرفي ( كرونال).
بررسي دقيق از نظر پوست ناحيه پشت تنه (sinuses, hairy patch, café-au-lait spots و clefts، توده مثل ليپوم، همانژيوم و … ).
بررسي از ناحيه سرتاخاجي از نظر دفورميتيها (( تورتيكولي به هر علت، كوهان (Hump) و كتف بالا رفته (High scapula)، غيرقرينه بودن شانه ها، انحراف در خط ستون فقرات، به هم خوردن خط كمربندي (waistline)، غيرقرينه بودن لگن )).
بررسي ساير دفورميتيهاي كونژنيتال در نقاط مختلف بدن.
روش درمان این مشكل :
درمان قطعی بیماری مستلزم همكاری صمیمانه خود بیمار است. تغییر عادت در طرز نشستن غلط، استفاده از قوزبند، فیزیوتراپی جهت رفع ضعف عضلات ستون فقرات كه می تواند عامل ایجاد كننده باشد، از درمانهای طبی است.
در صورتی كه بیماری آنچنان پیشرفت كرده باشد كه باعث بروز علائم حسی و حركتی در اندامها، اشكالات تنفسی و یا تغییر شكل شدید ستون فقرات باشد ممكن است جراحی در درمان كمك كننده باشد.
آیا می توان از ابتلا به این بیماری پیشگیری كرد؟
در مواردی كه علت ، وضعیت غلط در نشستن و یا ضعف عضلات باشد، اصلاح نشستن و برخاستن و تقویت عضلات ستون مهره ها به وسیله انجام نرمشهای سبك كمك كننده است.
آیا بیماران مبتلا باید به نكات بهداشتی – درمانی خاصی توجه كنند؟
طرز صحیح نشستن روی صندلی، رانندگی، خوابیدن، راه رفتن كمك كننده است. اما رعایت نكات بهداشتی، درمانی براساس علل بیشمار آن متفاوت می باشد.
ممكن است در اثر بی مبالاتی و نادیده گرفتن دستورات پزشك در انجام ورزشهای مخصوص، استفاده نامناسب از قوزبندها ، بیماری عود یا پیشرفت نماید.
بی علاقگی نوجوانان و دانش آموزان به نرمش و ورزش و وضعیت بد قرارگیری آنها هنگام نشستن پشت نیمكت های مدرسه بخصوص هنگام مطالعه می تواند از علل این بیماری باشد.
علل‌
معمولاً ناشناخته‌ است‌. اسکولیوز گاهی‌ نتیجه‌ موارد زیر است‌:
بیماری‌های‌ دستگاه‌ عصبی‌ مرکزی‌، نظیر فلج اطفال یا دیستروفی عضلانی
نقایص‌ مادرزادی‌ ستون فقرات
نابرابری‌ طول‌ پاها
عوامل تشدید کننده بیماری
سابقه‌ خانوادگی‌ اسکولیوز
پیشگیری‌
در حال‌ حاضر قابل‌ پیشگیری‌ نیست‌.
عواقب‌ موردانتظار
اسکولیوز اگر زود تشخیص‌ داده‌ شود معمولاً به‌طور کامل‌ قابل‌ اصلاح‌ است‌. اغلب‌ ممکن‌ است‌ به‌ یک‌ بریس‌ پشت‌ که‌ روزها بیمار آن‌ را می‌بندد، برای‌ سالیان‌ دراز نیاز باشد.
عوارض‌ احتمالی‌
تغییر شکل‌ شدید ستون فقرات و دنده‌ها
اختلال‌ در فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری های‌ اجتماعی‌ بیمار
اختلال‌ تنفس‌
عفونت ریه
نارسایی احتقانی قلب
درمان
تشخیص‌ اسکولیوز براساس‌ معاینه‌ فیزیکی‌ و رادیوگرافی ستون‌ فقرات‌ مطرح‌ می‌گردد.
بسیاری‌ از موارد اسکولیوز خفیف‌ بوده‌ و درمان‌ چندانی‌ جز درمان‌ فیزیکی‌ به‌منظور تقویت‌ عضلات‌ پشت‌ و اصلاح‌ وضعیت‌ فیزیکی‌ ظاهری‌ بدن‌ نیاز ندارند.
در مورد کودکانی‌ که‌ به‌ درمان‌ بیشتری‌ نیازمندند معمولاً استفاده‌ از بریس‌ طبی‌ پشت‌ (گاهی‌ برای‌ چندین‌ سال‌) توصیه‌ می‌شود. انواع‌ جدیدتر بریس‌ پس‌ از پوشیده‌ شدن‌ کمتر در ظاهر قابل‌ مشاهده‌ بوده‌ و این‌ امکان‌ را فراهم‌ می‌آورند که‌ فرد مانند افراد عادی‌ لباس‌ بپوشد.
در مورد بزرگسالان‌ نیازمند درمان‌، ورزش‌هایی‌ به‌منظور تقویت‌ عضلات‌ پشت‌ توصیه‌ می‌گردد (ورزش‌ انحنای‌ ستون‌ فقرات‌ را اصلاح‌ نمی‌کند). از آنجا که‌ در بزرگسالان‌ رشد ستون‌ فقرات‌ متوقف‌ شده‌ است‌، استفاده‌ از بریس‌ پشت‌ مؤثر نیست‌.
جراحی‌ برای‌ اصلاح‌ تغییر شکل‌ (تنها در موارد شدید) توصیه‌ می‌گردد.
اگر طول‌ دوپا نابرابر باشد، کفش‌ مخصوص‌ برای‌ پای‌ کوتاهتر ممکن‌ است‌ تجویز شود.
داروها
داروها در تصحیح‌ این‌ اختلال‌ نقش‌ ندارند. برای‌ ناراحتی‌ خفیف‌ ناشی‌ از عدم‌ تعادل‌ عضلات‌ یا عوارض‌ اسکولیوز می‌توان‌ از داروهای‌ بدون‌ نسخه‌ نظیر آسپیرین یا استامینوفن استفاده‌ کرد.
فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری
نرمش‌های‌ اختصاصی‌ ممکن‌ است‌ بخشی‌ از درمان‌ باشد. اگر استفاده‌ از بریس ضروری‌ باشد، شرکت‌ کردن‌ بیمار در فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری های‌ ورزشی‌ محدود می‌گردد. برخی‌ فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری ها نظیر شنا و اسب‌سواری‌ ممکن‌ است‌ توصیه‌ شوند چون‌ این‌ فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری ها باعث‌ تقویت‌ عضلات‌ پشت‌ می‌گردند.
رژیم‌ غذایی‌
رژیم‌ خاصی‌ نیاز نیست‌.
درچه شرایطی باید به پزشک مراجعه نمود؟
شک‌ به‌ پیدایش‌ اسکولیوز در کودک‌.