زندگی نامه ریاضیدانان

[Sarv]

رياضي داني براي تمام فصول


ديويد هيلبرت در 23 ﮊانویه ی سال 1862 در شهر کونيگسبرگ ،شهری در روسیه ی فعلی، متولد شدو در 14 فوریه ي سال 1943 در شهر گوتینگن آلمان چشم از جهان فرو بست.وی از سال 1886 تا 1895 به تدریس ریاضیات در دانشگاه كونيگسبرگ اشتغال داشت و ما بقی عمر پر بار علمی خود را در فاصله ی سال هاي 1895 تا 1930 در دانشگاه گوتینگن سپری کرد.هیلبرت را می توان یکی از بزرگ ترین ریاضی دانان در تمامی عصر ها دانست.وی کارهای بسیار ارزشمندی در شاخه های متنوعی از ریاضیات انجام داده است.یکی از مهم ترین کارهای وی در صورت بندی اصل های هندسه ی اقلیدسی (و به طور کلی هندسه ی اصل موضوعی )است.وی کتاب "مبانی هندسه" را در سال 1899 منتشر كرد که هدف آن مربوط کردن اصل های موضوعه ی هندسه به اصل حساب بود.وی در این کتاب به شرح نتیجه های مطالعات خود در این زمینه پرداخته است.
اصل توازی هیلبرت(یا اصل توازی هیلبرت برای هندسه ی اقلیدسی) چنین است:
"هر چه باشد خط L وهر چه باشد نقطه ي A غيرواقع بر خط L و P صفحه ي شامل A و L باشد آن گاه حداكثر يك خط در صفحه ي P ، گذرا از A موجوداست كه شامل هيچ نقطه اي از L نيست."

در سال 1900 و در کنگره ی بین المللي ریاضی دانان ،هیلبرت فهرستی از 23 مساله را ارائه کردکه با جرات می توان گفت که با قرار گرفتن "حل این مساله ها " در صدر هدف های ریاضی دان ها ، عملا" خط مشی پیشرفت ریاضیات در قرن بیستم تعیین شد.
هیلبرت هم چنین علاقه ی مخصوصی به برخی زمینه های فیزیک داشت و کارهای مهمی نیز در این زمینه ها انجام داده است. این علاقه به طور خاص در تعامل های وی با اينشتین و در راستای صورت بندی "نسبیت عام "نمود پیدا کرده است.
هیلبرت را اغلب به عنوان ریاضی دانی مطلقا" محض می شناسند اما او رئیس سمینار فیزیک اتمی مشهور گوتینگن بود که تاثیر عظیمی بر توسعه ی نظریه ي کوانتوم داشت.
از بین23 مساله ی معروف هیلبرت ،3 مساله تا كنون حل نشده باقی مانده اند .

منابع:مدرسه ی اینترنتی تبیان
http://wikipedia.org

[Sarv]

رياضي دان شاعر

«اصيل ترين خلاقيت هاى اين عصر (پايان سده ي يازدهم ميلادى) در زمينه ي رياضيات صورت گرفت و از اصيل ترين نابغه هايى كه اين خلاقيت ها را به ايشان مديونيم، عمرخيام ايرانى است. از اين رو شايسته است اين عصر را عصر خيام بناميم. او به طبقه بندى بسيار شايسته اى از معادلات دست زد. از جمله ۱۳ صورت مختلف از معادله هاى درجه سوم تشكيل داد، كوشيد همه ي آن ها را حل كند و براى تعدادى از آن ها راه حل هندسى ارائه داد. به خواست سلطان جلال الدين سلجوقى، گاه شمار تازه اى بنيان گذاشت كه دقت بى اندازه اى داشت، شايد كمى بيش تر از گاه شمارى ما...»
جورج سارتن:هنوز هم، همه، تقويم جلالى را با نام خيام مى شناسند.
تا مدت ها اروپايي ها ايران را با نام خيام مى شناختند. غياث الدين ابوالفتح عمربن ابراهيم خيام (خيامى) در سال ۴۳۹ هجرى (۱۰۴۸ ميلادى) در نيشابور متولد شد. او در زمينه ي رياضيات، فلسفه و نجوم تخصص داشت به طورى كه او را در حكمت، تالى ابوعلى سينا مى خوانند و در رياضيات سرآمد فضلا و در احكام نجوم ،همه قول او رامسلم مى دانستند.
كارهاى خيام در رياضيات، بكر و شگفت انگيز است. او براى نخستين بار در تاريخ رياضى اعلام كرد: معادله هاى درجه سوم را نمى توان تنها با يارى خط كش و پرگار حل كرد.
خيام با تقسيم بندى معادله هاى درجه سوم، اغلب آن ها را به كمك مقاطع مخروطى حل مى كند و امكان وجود دو جواب را براى معادله هاى درجه سوم در بررسى خود قرار مى دهد. البته خيام به جواب هاى منفى معادله توجه نمى كند.در ضمن به سادگى از كنار امكان وجود سه جواب براى معادله هاى درجه سوم رد مى شود.
خيام در فن جبر و مقابله، معلومات تازه اى به دست آورده بود. كتابى در اين باره نوشته كه اثر مهم او در علم همان است. از جمله كارهاى ديگر وى وضع هندسه ي تحليلى است كه برخلاف حقيقت، آن را منسوب به دكارت دانسته اند.
در هر كجاى دنيا كه از حكمت و رياضيات، ادبيات و نظم و نثر و فلسفه سخن به ميان مى آيد، حكيم عمرخيام يكى از صدرنشينان مجلس و شمع اصحاب كمال است. ادبيات جهان هم او را به عنوان يكى از مفاخر ايران و مشاهير جهان شناخته است.
منابع: 1) سرگذشت رياضيات ، پرويز شهرياري
2) شرح حال رياضي دانان ايران و جهان، اكبر مرتضي پور

[Sarv]

رياضي دان عارف


فیثاغورث درسال572قبل از میلاد در شهر گاژرنس متولد شد. فيثاغورث كه تا حدودي از شخصيت هاي اساطيري به نظر مي رسد در عين حال عارف ، رياضي دان و دانشمندي بودكه استعدادهاي او مانع پيشرفتش شد وبه قولي «يك دهم شهرت او نتيجه ي نبوغ وي ومابقي حاصل ارشاد ورسالت او است »شرح زندگی او افسانه ای است آمیخته با غرایب وسرشار از داستان های باور نکردنی . اما شخصیت او از لحاظ پیشرفت ریاضیات فقط وقتی اهمیت دارد که جنبه های عرفانی اعتقادات عجیب او رادر مورد خاصيت هاي اعداد نادیده بگیریم،خاصيت هائي كه با اعتقادات مذهبي والهامات آسماني او عجين بوده است.فيثاغورث مدت ها در مصر به سر برد و در خدمت كاهنان وروحانيان مصري به شاگردي پرداخت واز آن جا روانه ي بابل شد ودوران شاگردي رااز نو آغاز نمود وآن گاه به وطن بازگشت ودر كروتون واقع در ايتالياي جنوبي مكتب اخوتي دائر كرد تا بتواند مسائل عالي رياضيات را به نام نظريه هاي فيزيكي واخلاقي تدريس كند وپيشرفت دهد . در افسانه ها چنين آمده است كه متعصبان مذهبي وسياسي، توده هاي مردم را عليه او شوراندند ودر عوض نور هدايتي كه وي به آن ها داده بود،مكتب ومعبد اورا آتش زدند ووي در ميان شعله هاي آتش جان سپرد.

چنان كه مشهور است فيثاغورث ما بين اروپايي ها اولين كسي بود كه در اين نكته اصرار ورزيد كه در هندسه بايد ابتدا «اصول موضوع»و«اصول متعارفي»را معين كرد وآن گاه با تكيه بر آن ها روش استنتاج را پيش گرفت وبا اين روش ،باعث پيشرفت مقوله ي استدلال دررياضيات گرديد. به اين جهت فیثاغورث را اولین کسی می دانند که استدلال را وارد ریاضیات کردواین یکی از مهم ترین حوادث علمی است.قبل از فیثاغورث، هندسه عبارت بود از مجموعه ي قواعدی که حاصل تجارب وادراکات متفرق بودند و هیچ گونه ارتباطی با هم نداشتند وهیچ کس حتی حدس نمی زد که مجموعه ی این قواعد را ممکن است از تعداد بسیار کمی اصول نتیجه گرفت.امروزه استدلال ریاضی تاآن حد به عنوان اساس و مبنای این علم به شمارمی رودکه حتی تصور این موضوع نیز برای ما ممکن نیست که ریاضیات بدون استدلال چه وضع وحالی خواهدداشت.
دومین پیشرفت عظیمی که در ریاضیات مرهون مکتب فیثاغورث می باشیم مساله ای است که با حیات این مکتب بستگی داشته است ، این که برخلاف اعتقادات فيثاغورث ،اعداد طبيعي یعنی1و2و3و....برای بنا نهادن ریاضیات حتی به صورت ابتدایی ومقدماتی که وی در نظر می گرفت،کافی نیستند.
مساله اي که موجب بطلان اعتقادات فیثاغورث گردید حکم زیر بود:هرگز نمی توان دو عدد صحیح چنان یافت که مربع یکی مساوی با دو برابر مربع دیگری باشد. این حکم را می توان با استدلال ساده ای که در دسترس هر کسی که مقدمات نا چیزی از حساب و جبر مقدماتی رامي داند ،اثبات کرد.
فرض کنیمa,bدو عدد صحیح نسبت به هم اول باشندوداشته باشیم .
اگرa فرد باشد تساوی فوق ممکن نیست زیرا فرد می شود وحال آن كه زوج است .پسaرازوج فرض می کنیم مثلا" آن را مساوي 2Cمی گيريم.تساوی بالا به صورت زیر در می آید ویا از این رابطه معلوم می شود که b زوج است و چونaهم زوج بود، a,bدارای مقسوم علیه مشترک 2 هستند واین مخالف با فرض است.

فیثاغورث در سال 500قبل از میلاد درمتاپونت وفات یافت وپس از فوت وي شاگردانش مهاجرت نمودند .پیروان فیثاغورث ،حساب, موسیقی ,هندسه و هیئت را توسعه دادند ودر علم طب پیشرفت های عمده ای نمودند.

منبع:شرح حال ریاضی دانان ایران وجهان
تالیف:اکبر مرتضی پور

[Sarv]

رياضي دان منجم

ابوریحان محمد ابن احمد بیرونی در ذي الحجه 362هجری قمري در شهر كاث در حوالي خوارزم چشم به جهان گشود.در زمان جوانی اش دست کم چهار قدرت درخوارزم و پیرامون آن باهم درستیز بودند ، درنتیجه بیرونی از اوایل سنین بیست سالگي ، بخش اعظم عمرش را یا درخفا گذراند یا از نزد پادشاهی به نزد پادشاه دیگر می گریخت تا از او پناه جوید . از سن 17 سالگی به انجام فعالیت های علمی مهم و ویژه ای پرداخت ، در سال 379 هجری قمري عرض جغرافیایی شهر کاث را اندازه گرفت و در یکی ازآثارش به بررسی نقشه های جغرافیایی پرداخته است .
در اواخر قرن چهارم در عالم اسلام شورش عظیمی برپا شد و سلسله ي غزنویان روی کارآمد . این حکومت نقش بسیارمهمی درزندگی ابوریحان داشت. او درسال 389 هجری قمري کتاب " آثار الباقیه " راکه در آن به هفت کتاب قبلی اش اشاره کرده است ، تالیف کرد .او معروف ترین اثرش" ماللهند" را زمانی نوشت که در کشور هند بود و همان زمان عرض جغرافیایی یازده شهر هند را تعیین کرد . دراین کتاب بیرونی به شرح وتوصیف دین وفلسفه ي هند ، نظام طبقاتی و آداب ورسوم ازدواج درهند پرداخته است .
معروف است که وی درباره ي ماهیت نور با جوان اعجوبه ای از اهالی بخارا به نام ابوعلی سینا درگیر مباحثه ي شدیدی شده بود .در بازگشت به غزنین و در سال 423 هجری قمری، بیرونی تالیف کتاب قانون مسعودی را به اتمام رساند و به سلطان مسعود تقدیم کرد. ارزش این کتاب به قدري بود که آن را تا حد مقایسه با المجسطی بطلمیوس بالا برد. این کتاب دایرة المعارف کاملی در نجوم به شمار می رفت، همان طور که قانون طب شیخ الرئیس ابوعلی سینا دایرة المعارف پزشکی بود. علاوه بر آن، ابوریحان بر تالیف التفهیم در نجوم و نیز الجماهر در شناخت گوهرها و کانی شناسی همت گماشت.
ابوریحان در محاسبات خویش از نوعی ترازوی ویژه استفاده می کرد که پدربزرگ ماشین حساب های امروزی محسوب می شود. ايده هاي او در ریاضیات الگوئي براي حکیم عمر خیام نیشابوری شد و در قرن هفتم از این دو به خواجه نصیرالدین طوسی انتقال یافت.ابوریحان عدد پی را محاسبه کرد، محیط زمین را اندازه گیری نمود، موقعیت ستارگان را با اسطرلاب به دست آورد و کره ي جغرافیایی ساخت.
او شیوه ی جديدي براي اندازه گیری فاصله های روی زمين معرفی نمود و شعاع زمین را به طور دقيق به دست آورد که این اندازه تا قرن دهم درکشورهای غربی به دست آورده نشده بود ، کتاب قانون مسعودی وی شامل جدولی است که مختصات ششصد مکان را ارائه می دهد .
علاقه هاي بیرونی بسیار گسترده و ژرف هستند و او تقریبا" در کلیه ي رشته های علمی زمان خود کار کرده است . او به فلسفه و مباحث نظری بی توجه نبوده ، ولی به مطالعه ي پدیده های قابل مشاهده در مورد طبیعت و بشر میل شدیدی داشته است . تقریبا" نصف کل آثار او درباره ي نجوم است ،ریاضیات به نوبه ي خود مقام دوم را درآثار او داراست ، اما این ریاضیات مطلقا" ریاضیات کاربردی است .


منابع : کتاب گوشه هایی ازریاضیات دوره اسلامی

وبلاگ نخلستان هاي رياضي جنوب

[Sarv]

عصر ابوالوفا

محمّد بن محمّد بن يحيي بن اسماعيل بن عباس ، معروف به ابوالوفاي بوزجاني، رياضي‌دان و اخترشناس سده‌ي چهارم هجري قمري در اول رمضان 328 در بوزجان (تربت جام امروزي)، در مرز خراسان و افغانستان زاده شد. مقدمات رياضيات زمان را، همان‌جا، نزد دايي و عمويش فرا گرفت. در سن 20 سالگي به بغداد رفت و نزد اساتيد مختلفي به تحصيل خود ادامه داد. وي پس از مدتي به يكي از دانشمندان مشهور زمان خود تبديل شد و با دانشمندان هم‌عصر خود، مكاتبات علمي داشت.به عنوان مثال:وقتي ابوريحان در خوارزم بود، براي رصد همزمان گرفتگي ماه، با بوزجاني كه در بغداد بود، قرار گذاشتند تا نتيجه‌ي دو رصد كه در دو نقطه‌ي مختلف انجام مي گرفت را با هم مقايسه كنند. ابوالوفا بر بسياري از آثار پيشينيان (ايراني و يوناني) مثل "مقدمات" اقليدس، "جبر و مقابله" خوارزمي، "جبر" ديوفانت، "مجسطي" بطلميوس و غيره تفسير نوشت. خود نيز ابتكارات و نوآوري‌هاي بسياري در هندسه و مثلثات دارد. سرانجام وي در سوم رجب 388 در بغداد درگذشت.
آن چه كه در آثار ابوالوفا جلب توجه مي‌كند توجه خاص او به كاربرد آثارش است. به طور مثال وي در كتاب حساب عملي خود، دو بخش اول را به بحث‌هاي نظري اختصاص مي‌دهد و سپس، از بخش سوم تا هفتم، تلفيقي از رياضيات نظري و كاربردي را مطرح مي‌كند. دو كتاب ديگر بوزجاني به نام هاي :"آن چه از علم حساب مورد نياز كاتبان و حسابگران است" و "آن چه از اعمال هندسي مورد نياز صنعتگران است"، نمونه‌هاي مشخصي از نوع كاربردي رياضيات اين دوره است. بوزجاني در كتاب اعمال هندسي خود به شكل‌هاي فضايي هم مي پردازد و به خصوص درباره‌ي رسم شكل روي كره و ساختن چند وجهي‌هاي منتظم و نيمه‌منتظم، مسأله‌هاي متعددي را حل مي‌كند. در ضمن شكل‌هاي زينتي هندسي را هم كه در گل‌دوزي، قالي‌بافي و كاشي‌كاري، كاربرد دارند،فراموش نمي‌كند.
جرج سارتن(مورخ مشهور)نيمه ي دوم سده‌ي دهم ميلادي (نيمه‌ي دوم سده‌ي چهارم قمري) را "عصر ابوالوفا" مي‌نامد. در اين دوره، اروپا دچار پراكندگي، كشمكش و زد و خوردهاي قومي بود. اروپايي كه نظام ارباب رعيتي از يك طرف و تسلط آموز‌ش‌هاي كليسا از طرف ديگر،راه را بر هرگونه پيشرفت دانش بسته بود .
در شرق،حكومت خليفه ي بغداد دچار ضعف و تزلزل شده بود و مردم در فقر و نگراني به سر مي بردند.چين،هند و ژاپن نيز در ركود علمي بودند.
در چنين شرايطي، در ايران وضع به گونه‌اي ديگر بود.در زمان تولد ابوالوفا، سامانيان بر خراسان تسلط داشتند كه به زبان و ادب فارسي و سنت‌هاي ايراني علاقمند بودند.به جز اين، سامانيان نسبت به مذاهب ديگر سخت گير نبودند و اين، زمينه را براي آرامش دانشمندان و رونق گرفتن دانش فراهم آورد. در اين دوره،تعداد دكان‌هاي كتاب‌فروشي افزايش يافت،كتابخانه‌هاي بزرگي ساخته شدند و مدرسه‌هايي براي تعليم دانش پديد آمدند. در اين دوره دانشمندان بزرگي نظير:ابوريحان بيروني و ابن‌سينا مي‌زيسته‌اند. رياضي‌دانان ايراني در اين دوره، تنها مترجمان و مفسران رياضيات يوناني نبودند، بلكه خود يك دوره‌ي كامل از تكامل رياضيات را شكل دادند .

منبع: سرگذشت رياضيات
نوشته ي: پرويز شهرياري

[Sarv]

بتا Beta -


اراتستن در سال 276 قبل از ميلاد در شهرسيرن(شهري در ليبي كنوني) متولد شد.پس از تحصيل در آتن،پادشاه اسكندريه(بطلميوس سوم)وي را براي تعليم فرزندش از آتن به اسكندريه احضار كرد و در سال 240 قبل از ميلاد،به رياست كتابخانه ي بزرگ اسكندريه منصوب شد كه اين افتخار مهمي بود.او از بزرگ‌ترين فضلاي اسكندريه بود،نه فقط رياضي داني برجسته بلكه جغرافي داني قابل و مورخي دقيق نيز به شمار مي‌آمد.آثار او در رياضيات،جغرافيا، فلسفه،گاهشماري،نقد ادبي و دستور زبان و نيز شعر بسيار مشهور بودند.

وي از دوستان ارشميدس بود و چند سالي پس از اقليدس مي‌زيست وجامع علوم زمان خود بود. معمولاً او را بتا(دو)"حرف دوم الفباي يوناني" مي‌ناميدند. علت اين وجه تسميه اين بود كه وي دومين فرزانه‌ در بين هم عصرانش بود.برخي معتقدند كه منشأ اين لقب،آن است كه اطاق وي در دانشگاه اسكندريه اطاق شماره ي 2 بوده است.
يكي از آثار برجسته ي اراتستن،كتاب Platonicus بوده است كه در آن به بحث درباره‌ي مفاهيم مقدماتي هندسه و حساب پرداخته است و بحثي هم در زمينه ي موسيقي دارد.در نامه اي كه وي به بطلميوس سوم نوشت،تاريخچه ي مسأله ي معروف تضعيف مكعب را خاطر نشان كرد و براي به‌دست آوردن راه حل مساله اي در هندسه به ترسيم دستگاهي مكانيكي و روش كار آن پرداخت.در حساب، روش غربال را براي يافتن اعداد اول ابداع نمود.
او فاصله‌ي خورشيد تا زمين را 000/000/804 اِستاد(stadia :واحد طول يونان قديم برابر با عددي بين 154 تا 215 متر) و فاصله ي ماه تا زمين را 000/780 اِستاد،محاسبه كرد.
آن چه بيش از همه،مايه‌ي شهرت اراتستن شده،كار برجسته‌اي است كه در مورد اندازه‌گيري محيط زمين انجام داده است و پيش از اين در مجله ي الكترونيكي شماره ي 9 راهنمايي از نظر شما گذشته است.وي محيط زمين را000/250 اِستاد به دست آورد.
اراتستن در سنين كهولت،نابينا شد و چون مي‌دانست كه بينايي اش باز نخواهد گشت،آن قدر از خوردن غذا امتناع كرد تا سرانجام در سال 194 قبل از ميلاد از گرسنگي جان سپرد.

منبع :

تنها اعضای سایت میتوانند لینک ها رو ببینند.

برای ثبت نام کلیک کنید!!

[Sarv]

اوركا،اوركا


ارشميدس دانشمند و رياضي‌دان يوناني در سال 287 قبل از ميلاد درشهر سيراكوز يونان به دنيا آمد و در جواني براي آموختن دانش به اسكندريه رفت. با اين حال بيش تر دوران زندگي خود را در زادگاهش گذراند و با فرمانرواي اين شهر(هيرون) دوستي نزديك داشت.وي توانست سطح و حجم جسم‌هايي مانند كره، استوانه و مخروط را حساب كند. او بنيان‌گذار دو دانش استاتيك و هيدرواستاتيك است و به علّت كشفيات بسيار اوست كه او را بزرگ‌ترين دانشمند يونان باستان مي‌دانند.

ارشميدس نمونه‌ي كامل تصوري بود كه عامه‌ي مردم از رياضي‌دانان بزرگ دارند. ارشميدس همانند نيوتن هنگامي كه مشغول محاسبات بود، خواب و خوراك را از ياد مي‌برد. شايد معروف‌ترين داستان زندگي او نيز مربوط به همين موضوع باشد: معروف است كه روزي از روزها ارشميدس به حمام مي‌رود، به محض ورود به آب متوجّه مي‌شود كه جسم او كه در آب غوطه‌ور شده، سبك مي‌گردد. او با استفاده از اين موضوع موفّق به كشف قانون مشهور اجسام شناور گرديد كه بنابر آن هر جسم غوطه‌ور در مايع، به اندازه‌ي وزن مايع هم‌حجم خود سبك مي‌شود.او كه از اين موضوع بسيار شادمان شده بود، در همان حالت از حمام خارج شده و در كوچه‌هاي شهر فرياد مي‌كشيد: «اوركا، اورِكا» يعني يافتم، يافتم.
شايع شده بود كه زرگري كه بنا بود تاجي از طلا براي هيرون بسازد، مقداري نقره در تاج شاه وارد كرده است، پادشاه كه گويا تقلّب زرگر را حدس زده بود از ارشميدس براي حلّ اين مساله كمك خواست.
حتماً مي‌دانيد كه ارشميدس با استفاده از چگالي و قانوني كه به «اصل ارشميدس» موسوم شد،توانست تقلّب زرگر را برملا سازد.
وي از جمله كساني است كه توانست قوانين مربوط به اهرم‌ها را كشف كند. او از اين يافته‌ چنان بر سر ذوق آمده بود كه ادعا كرد: "نقطه‌ي اتّكايي به من بدهيد تا زمين را جابه‌جا كنم" .

ارشميدس عادت‌هاي عجيبي داشت ،به طور مثال از هر زمين شني يا خاكي كه اندكي مرطوب بود به عنوان تخته سياه، براي رسم اشكال استفاده مي‌كرد. وي بسيار منزوي و گوشه‌نشين بود و عقايد خويش را فقط با افراد خاصي در ميان مي‌گذاشت. افرادي نظير اراتستن و يا كنون كه ارشميدس در جريان سفر به اسكندريه براي تحصيل با آن‌ها آشنا شده بود.
ارشميدس هرگز از روش‌هاي غيرعملي يونانيان براي نمايش اعداد از علائم استفاده نكرد. بلكه براي خود دستگاه شمارشي اختراع كرد كه به كمك آن توانست اعداد بزرگ را بخواند و بنويسد. هم‌چنين او روش‌هايي براي محاسبه‌ي جذر تقريبي اعداد به‌دست آورد. وي حتّي مدّت‌ها قبل از رياضي‌دانان هندي با كسرها آشنا شده بود.
يكي از مهم ترين اتفاقات اواخر زندگي ارشميدس، حمله‌ي سپاه روميان به سيراكوز بود. در جريان اين حمله، ارشميدس براساس قولي كه در زمان صلح به هيرون داده بود، به دفاع از شهر پرداخت. وي با به كار بردن قوانيني كه در رابطه با اهرم‌ها و قرقره‌ها به‌دست آورده بود يك دژ دفاعي عظيم در برابر حملات دشمن ايجاد كرد. با نزديك شدن كشتي‌هاي دشمن،منجنيق‌هاي عظيم ارشميدس به كار افتادند و در نهايت شكست سختي را بر روميان تحميل كردند امّا چه سود كه روميان مدّتي بعد كه اهالي شهر سيراكوز مشغول مراسم جشن بودند، به آن‌ها حمله‌ كردند و شهر را به تصرف خود درآوردند. ارشميدس كه در گوشه‌اي از شهر مشغول حل مساله بود، با ديدن سايه‌ي سربازي روي شكل‌هاي خود از او خواست كه كنار برود و به او گفت:" دواير مرا پاك نكن"كه اين كار باعث خشم سرباز رومي شد و در نهايت،سرباز با شمشير خود به زندگي 75 ساله‌ي اين پيرمرد بي‌دفاع پايان داد.


منبع:شرح حال رياضي دانان ايران و جهان

[Honey Bee]

شارل فردریک گائوس فرزند باغبان فقیری از اهالی برونشویک آلمان بود که در تاریخ 30 آوریل سال 1777 متولد شد پدرش مردی شرافتمند و مادرش زنی فعال و باهوش بود گائوس بیش از سه سال نداشت که پدرش را از اشتباهی که در حساب ورقه ای بود مطلع ساخت و بدین ترتیب توانست استعداد فوق العاده خود را در محاسبه نشان دهد هنگامیکه گائوس در مدرسه ابتدایی مشغول تحصیل بود و بیش از ده سال بیشتر نداشت یک روز معلم او سر کلاس شاگردان را وادار نمود که مجموع سلسله ای از اعداد را با هم جمع کنند ولی هنوز صورت مسئله تمام نشده بود که گائوس ده ساله گفت من مسئله را حل کردم او متوجه شده بود که اختلافات مابین دو عدد از این سلسله مقداریست ثابت و خود به خود دستوری برای مجموع این نوع سلسله اعداد بوجود آورد معلم او سخت متعجب شد و اظهار داشت که این کودک از من قویتر است و من دیگر معلوماتی ندارم که به او بیاموزم گائوس در سال 1795 وارد دانشگاه گوتینگن شد و در 19 سالگی به حل بسیاری از مسائل که برای اویلر و لاگرانژ لانحل مانده بود موفق گردید گائوس نیز همچون ارشمیدس و دکارت و اسحاق نیوتن در کودکی دچار حادثه ای گردید که ممکن بود ریاضیات را از وجود او محروم سازد وی در اولین سالهای کودکی بود و طغیان آب ترعه ای را که از کنار خانه محقر ایشان می گذشت سر ریز کرده بود کودک در کنار آب بازی می کرد در ترعه افتاد و چیزی نمانده بود که غرق شود و اگر بر حسب تصادف کارگری که در آن نزدیکی بود وی را نجات نمی داد زندگانی گائوس به همین جا خاتمه می یافت روز 30 مارس 1796 یکی از روزهای تاریخی دوران زندگی گائوس است در این روز یعنی درست یکماه قبل از اینکه 19 ساله شود گائوس به طور قطع تصمیم به مطالعه در ریاضیات گرفت از همین روز بود که وی دفتر یادداشت علمی خویش را ترتیب داد که یکی از ذیقیمت ترین مدارک تاریخ ریاضیات می باشد و اولین مسئله ای که در آن ثبت شده است همین اکتشاف بزرگ او می باشد.
این دفتر یادداشت فقط از سال 1898 در معرض مطالعه عموم قرار گرفت یعنی 43 سال بعد از وفات گائوس.

گائوس در 9 اکتبر 1805 در 28 سلگی با یوهانااشتهوف از اهالی شهر برونشویک ازدواج می کند و در نامه ای که سه روز بعد از نامزدی خود به دوست دانشگاهی خویش ولنگانگ بولیه نوشته است از خوشبختی خویش چنین گفتگو می کند: زندگانی هنوز به صورت بهاری ابدی با رنگهای جدید و درخشان در مقابل من ایت از این ازدواج سه فرزند نصیب او شد که یوزف و مینا و لودویش نام داشتند زنش در 11 اکتبر 1809 بد از تولد لودویش وفات یافت. اگر چه سال بعد(4اوت 1810) بخاطر کودکانش از نو ازدواج کرد ولی سالها بعد نیز از زن اول هود با تاثر بسیار گفتگو می کرد زن دوم او که میناوالدک نام داشت دو پسر و یک دختر برایش آورد.

فقر و تنگدستی گائوس از یک طرف و فوت زنش از رطف دیگر بدبینی عجیبی در او به وجود آورد بطوری که تا آخر عمر این بدبینی از او جدا نگردید ولی با وجود همه این گرفتاریها ودر حالیکه نوشته بود مرگ بر این زندگی ترجیح دارد تئوری اجسام آسمانی روی مقاطع مخروطی حل خورشید را انتشار داد و در سال 1811 مسیر ستاره دنباله دار عظیمی را محاسبه نمود و در همین سال تئوری متغیر موهومی را بیان کرد ولی از دیگران مخفی نگهداشت به طوری که کوشی ریاضی دان معروف دوباره مجبور به کشف آن شد و بدینترتیب 50 سال علم ریاضی عقب بود. در سال 1833 تلگراف الکتریکی را ساخت و دو کتاب یکی در سال 1827 بنام تجسسات عممی در باره سطوح منحنی و یکی در سالهای 1843 و 1846 تحت عنوان تجسماتی در باره مسائل مربوط به مساحی عالی منتشر ساخت ودر این هنگامبود که تمام مردم معتقد بودند که گائوس بزرگترین ریاضیدان جهان است ولی گائوس به این افتخارات اهمیت نمی داد و هیچکس را نزد خود نمی پذیرفت و از خانه خارج نمی شد و تنها در مدت 27 سال فقط یکبار برای شرکت در کنگره علمی به برلین مسافرت کرد گائوس فقط با زنی بنام سوفی ژرمن اهل فرانسه ارتباط داشت این زن در سال 1816 از طرف آکادمی علوم پاریس به اخذ جایزه بزرگ ریاضیات نائل شد گائوس به آثار والتر اسکات و ژان پول علاقه فراوئان داشت و در 70 سالگی به فکر اموختن زبان روسی افتاد گائوس اکتشاف خود را طی سالهای 1796 تا 1714 در 19 صفحه که شامل 146 اکتشاف مهم بود در سال 1898 منتشر ساخت این جزوه چند صفحه ای گنجینه بزرگی بود که دانشمندان را به کلی حیران نمود.

گائوس اکتشاف خود را همیشه بصورت معما یادداشت می نمود ومعتقد بود که فقط برای خود مطالعه می کند. وی هنگامیکه در دانشگاه تحصیل می کرد کتاب خود را بام تجسسات حسابی تمام کرد و تئوری اعداد را که تا آن زمان شکل واقعی به خود نگرفته بود بصورت دانش حقیقی در آورد لاگرانژ ریاضیدان معروف در موردکتاب گائوس چنین اظهار داشته است.
کتابی را به عنوان تجسسات حسابی منتشر نموده اید مقام علمی شما را تا ردیف بزرگترین ریاضی دانان جهان بالا برده است و قسمتی از آن که شامل اکتشافات تحلیلی است تاکنون نظیرش بوجود نیامده مقارن با انتشار کتاب گائوس در سال 1801 پیازی ستاره کوچک سرس را کشف نموده یود و منجمین درصدد محاسبه مدار آن بر آمدند ولی محاسبه آن به استفاده از اعدادی منجر شد که چند کیلومتر طول داشتند گائوس شروع به کار نمود و روش کلی مطالعه این مسائل را بدست آورد در نتیجه این اکتشاف به عنوان یک منجم مشهور شد و ریاست رصدخانه گوتینگن را به دست آورد.
گائوس در سالهای آخر زندگی مورد توجه و محبت عمومی قرار داشت ولی آنقدر که شایستگی داشت از نعمت خوشبختی بهره مند نبود در ابتدای سال 1855 کم کم از تصلب عضلات قلب و اتساع حفره های ریوی رنج می برد و آثار آب آوردن در او هویدا شد آخرین نامه ای که نوشت خطاب به سردیویه یوستر«فیزیکدان انگلیسی) و در باره اکنتشاف تلگراف الکتریکی بودصبح روز 23 فوریه 1855 در سن 78 سالگی با آرامش کامل جان سپرد در قلمرو ریاضیات نام او تا ابد جاوید خواهد ماند.

[Honey Bee]

ژوزف لویی لاگرانژ در 25 ژانویه سال 1736 در تورینو ایتالیا متولد شد او که از بزرگترین ریاضی دانان تمام ادوار تاریخ می باشد هنگام تولد بیش از حد ضعیف و ناتوان بود و از 11 فرزند خانواده فقط او زنده مانده بود. زندگی لاگرانژ را می توان به سه دوره تقسیم کرد: نخستین دوره شامل سالهایی می شود که در موطنش تورینو سپری شد(1736 – 1766) دوره دوم دوره ای بود که وی بین سالهای 1766 و 1787 در فرهنگستان برلین کار می کرد دوره سوم از 1787 تا 1813 که عمر وی به پایان رسید در پاریس گذشت. دوره اول و دوم از نظر فعالیتهای علمی پر ثمرترین دوره ها بودند که با کشف حساب تغییرات در 1754 آغاز گردید و با کاربرد آن در مکانیک در 1756 ادامه یافت در این نخستین دوره وی در باره مکانیک آسمانی نیز کار کرد دوره اقامت در برلین هم از نظر مکانیک و هم از لحاظ حسابدیفرانسیل وانتگرال سازنده بود با این حال در آن دوره لاگرانژ در درجه اول در زمینه حل عددی و جبری معادلات و حتی فراتر از آن در نظریه اعداد، چهره ای برجسته و ممتاز شده بود. سالهای اقامتش در پاریس را صرف نوشته های آموزشی و تهیه رساله های بزرگی نمود که استنباطهای ریاضی وی را خلاصه می کردند این رساله هادر هنگامی که عصر ریاضیات قرن 18 در شرف پایان بود مقدمات عصر ریاضیات قرن 19 را فراهم کردند و از برخی جهات آن دوره را گشودند. پدر لاگرانژ وی را نامزد آموختن حقوق نمود اما لاگرانژ به محض آنکه تحصیل فیزیک را زیر نظر بکاریا و تحصیل هندسه را زیر نظر فیلیپو آنتونیو رولی آغاز کرد به سرعت متوجه تواناییهای خود شد و بنابراین خویشتن را وقف علوم دقیق تر کرد.

در 1757 چند دانشمند جوان تورینویی که لاگرانژ وکنت سالوتسو و جووانی چنییای فیزیکدان در میان آنها بودند انجمنی علمی بنیاد نهادند که منشاء فرهنگستان سلطنتی علوم تورینو گردید یکی از اهداف اصلی آن انجمن انتشار جنگ بود به زبان فرانسوی و لاتینی به نام (جنگ تورینو) که لاگرانژ خدمتی بنیادی به آن کرد سه جلد اول آن تقریباٌ‌ حاوی تمامی آثاری بود که وی هنگام اقامت در تورینو به چاپ رسانده بود. فعالیت لاگرانژ در مکانیک آسمانی غالباٌ بر محور مسابقه هایی دور می زند که از طرف انجمنهای مختلف علمی پیشنهاد شده بودند اما به این گونه مسابقه ها منحصر نبود. در تورینو غالباٌ‌ کارش جهت گیری مستقل داشت و در 1782 به دالامبر و لاپلاس نوشت که در باره تغییرات قرنی نقطه های نهایی اوج و خروج از مرکز تمام سیارات کار می کند. این پژوهش لاگرانژ به اتنشار کتاب انجامید با عنوان نظریه تغییرات قرنی عناصر سیارات و مقاله ای با عنوان در باره تغییرات قرنی حرکات متوسط سیارات که در سال 1785 منتشر شد. لاگرانژ در برلین و در سال 1768 مقاله حل مسئله ای از حساب را برای جنگ تورینو فرستاد تا در جلد چهارم درج شود در آن نوشته لاگرانژ به نوشته قبلی خود اشاره داشت و از طریق کاربرد ظریف و استادانه الگوریتم کسرهای پیوسته ثابت کرد که معادله فرما (ریاضی دان معروف) را در صورتی می توان در تمام حالات حل کرد که اعداد درست مثبت باشند، این است نخستین راه حل شناخته شده این مسئله مشهور. آخرین بخش این نوشته در مقاله ای با عنوان روش جدید برای حل مسائل نامحدود دراعداد درست بسط یافت که در نشریه یاداشتهای برلین برای سال 1768 عرضه شد ولی تا فوریه آن سال کامل نگردید و در سال 1770 منتشر شد.

از بزرگترین شاهکارههای علمی لاگرانژ رساله مکانیک تحلیلی را می توان نام برد که در سال 1788 انتشار یافت او در آن اثر پیشنهاد کرد که بهتر است نظریهمکانیک و فنون حل کردن مسائل آن رشته به فرمولهایی کلی تحویل شوند، فرمولهایی که هر گاه پیدا شوند همه معادله های لازم برای حل هر مسئله را بوجود خواهند آورد. باری، لاگرانژ تصمیم گرفت که چاپ دومی از آن اثر منتشر کند که حاوی برخی پیشرفتها باشد او قبلاٌ در یادداشتهای انستیتو چند مقاله منتشر کرده بود که آخرین و درخشانترین خدمت وی را در راه پیشبرد مکانیک آسمانی نشان می دادند او قسمتی از آن نظریه را در جلد اول رساله تجدید نظر شده گنجانید. لاگرانژ مردی محجوب ومتواضع بود او بسیار ساده و راحت هنگامی که از یک مطلب علمی اطلاع نداشت می‌گفت نمی دانم.

لاگرانژ در سال 1813 در پاریس درگذشت او در زمان مرگش 77 سال داشت.

[Sarv]

كليد هندسه


اقليدس رياضي دان يوناني حدود 300 سال پيش از ميلاد مسيح به دنيا آمد. پس از مرگ اسكندر مقدوني ، بطلميوس اول جانشين او شد و كتابخانه اي در اسكندريه تاسيس كرد.اقليدس به درخواست بطلميوس اول براي تدريس به اسكندريه رفت و در اين شهر مكتب خود را پايه گذاري كرد.وی که شاگرد مكتب افلاطون بود ، برای نخستین بار در تاریخ رسما" به کار آموزش ریاضی پرداخت .

"اقلی" درزبان یونانی به معنای کلید و"دس "به معنای هندسه و"اقلیدس "به معنای "کلید هندسه" است .
بطلميوس اول هنگامي كه خواست هندسه را بياموزد آن را دشوار ديد و ترجيح داد كه از راه ساده تري به فهم آن موفق شود، بنابراين از اقليدس پرسيد: آيا امكان دارد قضايا را به نحو ساده تري بيان كرد؟ اقليدس به وي جواب داد: غير ممكن است، در هندسه راه مخصوص شاهانه وجود ندارد!
كتاب" مقدمات" اقليدس كه سه قرن قبل از ميلاد به نگارش در آمده، به زبان هاي مختلف دنيا ترجمه شده است و از آن زمان كه فن چاپ مرسوم شد تا به حال بيش از2 هزار بار چاپ شده است.این کتاب غیر از بیان هندسه ي مقدماتی شامل تمام معلوماتی است که در دوران او درباره ي نظريه ي اعداد داشته اند .
زماني كه اين كتاب منتشر شد، چنان نويسنده اش را مشهور كرد كه تا20 قرن بعد هرگونه تغيير در آن به معني توهين به مقدسات عالم محسوب مي شد.
اصول هندسه ي اقليدس در مدارس متوسطه تدريس مي شود. اين كتاب داراي 13 مقاله است . درهندسه ي اقلیدسی یک سری مفاهیم اولیه نظیر خط ونقطه وپنج اصل به عنوان بدیهیات آن پذیرفته می شوند وسایر قضایا بااستفاده از این اصول استنتاج می شوند .اصل اول : براي هر دو نقطه ي دلخواه ، مي توان پاره خط واصل اين دو نقطه را رسم كرد .اصل دوم : هر پاره خط رامی توان به طور نامحدود امتداد داد تا خط راستي به دست آيد .اصل سوم : می توان دایره ای با هر نقطه ي دلخواه به عنوان مرکز و شعاعي برابر طول يك پاره خط دلخواه رسم کرد.اصل چهارم: همه ي زاويه هاي قائمه با هم مساویند.اصل پنجم :ازیک نقطه خارج یک خط ،یک وفقط یک خط می توان موازی با خط مفروض رسم کرد .
قضيه ي اقليدس كه درباره ي نامتناهي بودن اعداد اول بحث مي كند، يكي از شاهكارهاي استدلال رياضي است. تامدت ها مردم بر اين تصور بودند كه اصل موضوع هاي اقليدس هيچ گاه قابل تغيير نيست، اما دانشمندان برجسته اي چون ريمان و لوباچفسكي، علم رياضيات را توسعه دادند و هندسه هايي غيراقليدسي ارائه كردند.
اقليدس نابغه ي برجسته اي بود كه ذوق سرشاري در زمينه ي تدوين داشت و اين مطلب را مي توان با مطالعه ي كتاب هاي او به خوبي متوجه شد. وی در سال 265 پیش از میلاد وفات یافت .

منابع :
کتاب شرح حال ریاضی دانان ایران وجهان
نوشته ي: اکبرمرتضی پور
http:// KAYHANNEWS.IR
http:// KHSCHOOL.IR