اشعار استاد شهریار

[mehdi t]

حیدر بابا ایلدیریملار شاخاندا
سئللر ,سولار ,شاقیلدییوب ,آخاندا
قیزلار اونا صف باغلییوب باخاندا

سلام اولسون شوکتوزه ,ائلوزه!
منیم ده بیر آدیم گلسین دیلوزه!

حیدر بابا ,کهلیک لرون اوچاندا
کول دیبیننن دوشان قالخیب ,قاچاندا
باغچالارون چیچکله نیپ ,آچاندا
بیزدن ده بیر ممکن اولسا , یادائله !
آچیلمیان اورکلری شاد ائله!

بایرام یئلی چارداقلاری ییخاندا
نوروز گولی, قارچیچه گی چیخاندا
آغ بولوتلار کوینکلرنین سیخاندا
بیزدن ده بیر آد ائله ین ساغ اولسون
درد لر یمیز قوی دیکلسین, داغ اولسون

حیدر بابا گون دالیوی داغلاسین !
اوزون گولسون بولاقلارین آغلاسین !
اوشاقلارین بیر دسته گول باغلاسین!
یئل گلنده , وئر گتیر سین بو یانا
بلکه منیم یاتمیش بختیم اویانا

حیدر بابا ,سنین اوزون آغ اولسون
دورت بیر یانین بولاق اولسون باغ اولسون
بیزدن سورا سنین باشین ساغ اولسون
دونیا قضو - قدر اولوم ایتیمدی
دونیا بویی اوغولسوز دی , یئتیمدی

حیدر بابا یولوم سنن کج اولدی
عومریم گئچدی ,گلنمه دیم گئج اولدی
هیچ بیلمه دیم گوزللرون نئج اولدی
بیلمزیدیم دونگله وار , دونوم وار
ایتگین لیک وار ,ایریلیق وار , اولوم وار

حیدر بابا ایگیت امک ایتیر مز
عومور گئچر ,افسوس بره بیتیرمز
نامرد اولان عومری باش ا یئتیرمز
بیزده ,والله اونوتماریق سیزلری
گورنمه سک حلال ائدون بیزلری

حیدر بابا " میر اژدر " سسله ننده
کنه ایچینه سسدن , گویدن دوشنده
"عاشیق رستم" سازین ,دیللندیرنده
یادوندادی نه هووله سک قاچاردیم ؟
قوشلار تکین قاناد چالیپ اوچاردیم؟

"شنگیل آوا " یوردی "عاشیق آلماسی "
گاهدان گئدیب , اوردا قوناق قالماسی
داش اتماسی ,آلما – هئیوا سالماسی
قالیب شیرین یوخی کیمی یادیمدا
اثر قویوب رو حوم دا , هر زادیمدا

حیدر بابا " قوری گولون" قازلاری
گدیک لرین سازاق چا لان سازلاری
کت – کوشنین پاییز لاری , یازلاری
بیر سینما پرده سی دور گوزومده
تک اوتوروب سئیر ائده رم اوزومده

حیدر بابا "قره چمن" جاداسی
چووشلارین گلر سسی, صداسی
کربلایه گئدنلرین قاداسی
دوشسون بو آج یولسوزلارین گوزونه
تمددنون اویوق یالان سوزونه

حیدر بابا شیطان بیزی آزدیریب
محبتی اورکلردن قازدیریب
قره گونون سرنوشتین یازدیریب
سالیب خلقی بیر ,بیرینین جانینا
باریشیغی بلشدیریب قانینا

گوز یاشینا باخان اولسا ,قان اخماز
انسان اولان خنجر بئلینه تاخماز
اما حئییف , کور تو تدوغون بوراخماز
بهشتیمیز جهنم اولماقا دور !
ذیحجه میز محرم اولماقدادور!

خزان یئلی یارپاقلاری توکنده
بولوت داغدان ائنیب کنده چوکنده
"شیخ الاسلام "گوزل سسین چکنده
نیسگیلی سوز اور کلره ده یه ردی
آغاج لاردا , آللها باش ایه ردی

"داشلی بولاق" داش – قومونان دولماسین!
باغچالاری سارالماسین , سولماسین!
اوردا ن گئچن آتلی , سوسو ز اولماسین !
دئینه : بولاق ,خئیرون اولسون , آخارسان
اوفق لره خومار – خومار باخارسان

حیدر بابا ,داغین داشین , سره سی
کهلیک اوخور ,دالیسیندا فره سی
قوزولارین , آغی -بوزی ,قره سی
بیر گئدیدیم داغ – دره لر اوزونی
اوخویایدیم : چوبان قیتیر قوزونی

حیدر بابا ," سولو یئرین" دوزنده
بولا ق قاینار چای , چمنین گوزونده
بولاغ اوتی اوزر سویون اوزونده
گوزل قوشلار اوردان گلیب , گئچللر
خلوتلیوب , بولاقدان سو ایچللر

بیچین اوستی , سونبول بیچن اوراقلار
ایله بیل کی , زلفی دارار داراقلار
شکارچیلار بیلدیر چینی سوراقلار
بیچین چیلر ایرانلارین ایچللر
بیر هوش دانیپ , سوندان دوروب , بیچلر

حیدر بابا کندین گونی باتاندا
اوشاقلارون شامین یئییپ , یاتاندا
آی بولوتدان چیخیب , قاش – گوز آتاندا
بیدن ده بیر سن اولارا قصه ده
قصه میزده چوخلی غم و غصه ده

قاری ننه گئجه ناغیل دئینده
کولک قالخیب , قاپ –باجانی دوئینده
قورد گئچی نین شنگی سین یئینده
من من قاییدیپ , بیزده اوشاق اولایدیم
بیر گول آچیب , اوندان سورا سولاسدیم

عمه جانین بال بلله سین یئیه ردیم
سوندان دوروب , اوس دونومی دئیه ردیم
باغچالاردا تیر ینگه نی دئیه ردیم
آی اوزومی او ازدیرن گونلریم !
آغاج مینیب , آ ت گزدیرن گونلریم !

" هچی خالا" چایدا پالتار یوواردی
"ممد صادق " داملارینی سوواردی
هیچ بیلمزدیک داغدی داشدی , دوواردی
هریان گلدی شیلاق اتیب , آشاردیق
آللاه , نه خوش غمسیز - غمسیز یاشاردیق .
" شیخ الاسلام" مناجاتی دئیه ردی
"مشد رحیم " لباده نی گئیه ردی
" مشد آجلی " بوز باشلری یئیه ردی
بیز خوشودوق خیرات اولسون توی اولسون
فراق ائله مز , هر نولاجاق , قوی اولسون

"ملک نیاز " ورندلین سالاردی
آتین چاپیپ , قئقاجیدان چالاردی
قرقی تکین گدیک باشین آلاردی
دو لایی یه قیز لاز آچیپ پنجره
پنجره لر ده نه گوزل منظره !

حیدر بابا ,کندین تویون توتاندا
قیز – گلینلر ,حنا , پیلته , ساتاندا
بیگ ,گلینه دامدان آلما آتاندا
منیم ده او قیزلاروندا گوزوم وار
عاشیقلارین سازلارین دا سوزوم وار

حیدر بابا , بولاقلارین یارپیزی
بوستانلارین گول بسری , قارپیزی
چرچی لرین اغ ناباتی , ساقیزی
ایندی ده وار داماغیمدا ,داد وئره ر
ایتگین گئدن گونلریمدن یاد وئره ر

بایرامیدی ,گئجه قوشی اوخوردی
آداخلی قیز , بیگ جورابین توخوردی
هرکس شالین بیر باجادان سوخوری
آی نه گوزل قایدادی شال سالاماق !
بیک شالینا بایراملیغین باغلاماق !

شال ایسته دیم منده ائوده اغلادیم
بیر شال آلیب تئز بئلیمه باغلادیم
"غلام "گیله قاشدیم شالی ساللادیم
"فاطمه " خالا منه جوراب باغلادی
"خان ننه می" یادا سالیب , آغلادی

حیدر بابا ,"میر ممدین "باغچاسی
باغچالارین تورشا – شیرین آلچاسی
گلین لرین دوزمه لری , تاقچاسی
هی گوزلر گوز لریمین رفینده
خیمه وورار خاطره لر صفینده

بایرام اولوب قیزیل پالچیق ازللر
ناقیش ووروب , اوتاقلاری بزللر
طاقچالاردا دوزمه لری دوزللر
قیز – گلینین فندیقچاسی , حناسی
هوسله نر آناسی , قایناناسی

باکی چی نین سوزی , سووی , کاغیذی
اینکلرین بولاماسی , آغوزی
چرشنبه نین گیردکانی , مویزی
قیزلار دئیه ر: آتیل ماتیل چرشنبه
آینا تکین بختیم آچیل چرشنبه

یومورتانی گویچک , گوللی بویاردیق
چاققیشدیریب سینا الارین سویاردیق
اوینا ماق دان بیرجه مگر دویاردیق ؟
"علی " منه یاشیل آ شیق وئرردی
"ارضا" منه نوروز گولی درردی

"نوروز علی " خرمنده ول سووردی
گاهدان ائنیب , کولشلرین کورردی
داغدان دا بیر چوبان ایتی هورردی
اوندا , گوردون اولاغ ایاق ساخلاردی
داغا باخیب , قولاغلارین شاخلاردی

آخشام باشی ناخیر چیلار گلنده
قودوخلاری چکیپ , ووراردیق بنده
ناخیر گئچیب , گئدیب , کنده یئتنده
حیوانلاری چیلپاق مینیپ , قوواردیق
سوز چیخسایدی , سینه گریب , سوواردیق

یاز گئجه سی چایدا سولار شاریلدار
داش – قیه لر , سئلده آشیب , خاریلدار
قارانلیقدا قوردون گوزی پاریلدار
ایتلر گوردون , قوردی سئچیب , اولاشدی
قوردا گوردون , قالخیب , گدیکدن آشدی

قیش گئجه سی , طوله لرین اوتاغی
کتدی لرین اوتوراغی , یاتاغی
بو خاریدا , یانار اوتون یاناغی
شبچره سی , گیردکانی , ایده سی
کنده باسار گولوب – دانیشماق سسی

"شجاع "خال اوغلونون باکی سوقتی
دامدا قوران سماوری , صحبتی
یادیمدادی شسلی قدی , قامتی
"جونم مگین" تویی دوندی یاس اولدی
"ننه قیزین " بخت آیناسی کاس اولدی

حیدر بابا" ننه قیز " ین گوزلری
"رخشنده "نین شیرین – شیرین سوزلری
ترکی دئدیم , اوخوسونلار اوزلری,
بیلسینر کی آدام گئدر , آد قالار
یاخشی – پیس دن آغیز دار بیر داد قالار

یاز قاباغی گون گونئی دوینده
کند اوشاغی قار گولله سین سوینده
کور کچل لر , داغدا کورک زوینده
منیم روحوم , ایله بیون اوردادور
کهلیک کیمین باتیب, قالیب, قاردا دور

قاری ننه اوزاداندا ایشینی
گون بولوتدا اییرردی تئشینی
قورد قوجالیب , چکدیرنده دیشینی
سوری قالخیب دولائیدا ن آشاردی
بایدالارین سئتی آشیب ,داشاردی

"خجه سلطان" عمه دیشین قیساردین
"ملا باقر " عم اوغلی تئز میساردی
تندیر یانیپ توستی ائوی باساردی
چایدانیمیز ارسین اوسته قایناردی
قورور قامیز ساج ایچینده اویناردی

بوستان پوزوپ , گتیردیک اشاغی
دولدوراردیق ائوده تاختا – طاباغی
تندیر لرده پیشیر ردیک , قاباغی
اوزون ئییب , توخمالارین چیتلاردیق
چوخ یئمکدن , لاپ آز قالا چاتلاردیق

"ورزقان " دان آرموت ساتان گلنده
اوشاقلارین سسی دوشردی کنده
بیزده بویاندان ائشیدیب , بیلنده
شیلاق آتیب بیر قیشقیریق سالاردیق
بوغدا وئریب , آرمودلاردان آلاردیق

"میرزا تاغی" نان گئجه گئتد یک چایا
من با خیرام سئلده بوغولموش آیا
بیردن ایشیق دوشدی او تای باغچایا
ای وای ! دئدیک قورد دی قاییتدیق قاشدیق
هئچ بیلمدیک نه وقت کوللو کدن آشدیق

حیدر بابا ,آ غاجلارون اوجالدی
آمما حئییف , جوانلارین قوجالدی
توخلیلارون اریخلاییپ ,آجالدی
کولگه دوندی , گون باتدی , قاش قرلدی
قوردون گوزی قارانلیقدا بوراولدی

ائشیتمیشم یانیر الله چراغی
دایر اولوب مسجد یزون , بولاغی
راحت اولوب کندین ائوی اوشاغی
"منصور خان" ین الی – قولی وار اولسون
هاردا قالسا , آلله اونا یار اولسون

حیدر بابا ," ملا ابراهیم" وار یا یوخ ؟
مکتب آچار , اوخور اوشاقلار یا یوخ؟
خرمن اوستی مکتبی باغلار یا یوخ؟
مندن آخوندا یئتر رسن سلام
ادبلی بیر سلام ما لا مکان

"خجه سلطان" عمه گئدیب تبریزه
امما نه تبریز , که گلنمیر بیزه
بالام , دورون قویاق گئدک ائممیزه
"آقا" اولدی ,توفاقیمیز داغیلدی
قویون اولان , یاد گئدیبین ساغیلدی

حیدر بابا دونیا یالان دونیا یالان دنیا دی
سلیماندان , نوحدان قالان دنیا دی
اوغول دوغان درده سالان دنیا دی
هر کیمسیه هر نه وئریب آلیب دی
افلاطوندان بیر قوری آد قالیبدی

حیدر بابا , یار - یولداشلار دوندیلر
بیر – بیر منی چولده قویوب چوندیلر
چشمه لریم , چیراغلاریم سوندیلر
یامان یئرده گون دوندی آخشام اولدی
دنیا منه خرابه ی شام اولدی

عم اوغلینان گئدن گئجه "قیبچاغا "
آی کی, چیخدی , آتلار گلدی اویناغا
دیر ماشیردیق ,داغدان آشیردیق داغا
"مش ممی" خان گوی آتینی اویاتدی
تفنگینی آشیردی ,شاقیلداتدی
عم اوغلینان : پسر عمو...

حیدر بابا " قره کولون "دره سی
خشگنابین یولی , بندی, بره سی
اوردا دوشر چیل کهلیگین فره سی
اوردان گئچر یوردوموزون اوزنه
بیزده گئچک یوردوموزون سوزونه

"خشگنابی " یامان گونه کیم سالیب ؟
سید لردن کمیم قیریلیب کیم قالیب؟
آ "میر غفار " دام –داشینی کیم آلیب؟
بلوا گینه گلیب , بلوا گینه گلیب , گولی دولدورور؟
یا قورویوب , باغچالاری سولدرور؟

آ"میر غفار" سیدلرین تاجییدن
شاهکار شکار ائتمه سی قیقا جییدی
مرده شیرین ,نامرده چوخ اجییدی
مظلوم لارین حقی اوسته اسردی
ظالم لری قیلیج تکین کسردی

"میر مصطفی" دائی اوجا بوی بابا
هیکلی ساققاللی تولستوی بابا
ائیلردی یاس مجلسینی توی بابا
خشگنابین آبروسی, اردمی
مسجد لرین , مجلیسیلرین , گور کمی

"مجد السادات " گولردی باغلار کیمی
گورولدردی بولوتلی داغلار کیمی
سوز آغزیندا , اریردی یاغلار کیمی
آلنی آچیق , یاخشی درین قانادردی
یاشیل گوزلر , چیراغ تکین یانار دی

منیم آتام سفره لی بیر کیشیدی
ائل الیندن توتماق اونون ایشیدی
گوزللرین آخیره قالمیشیدی
اوندان سورا دونر گه لر دوندیلر
محبتین چراغلاری سوندیلر

"میر صالحین " دلی سولوق ائتمه سی
"میر عزیز ین " شیرین شاخسئی گئتمه سی
"میر ممدین "قورولماسی , بیتمه سی
ایندی دئسک ,احوالاتدی ,ناغیلدی
گئچدی , گئتدی, ایتدی, باتدی, داغیلدی

"میر عبدولون "آینا قاش یاخماسی
جویلریندن قاشی نین آخماسی
بویلانماسی, دام – دواردان باخماسی
شاه عباسین دوربینی , یادش بخیر !
خشگنابین خوش گونی یادش بخیر!

"ستاره عمه"نزیک لری یارپاقلاری
"میر قادر " ده هردن بیرین قاپاردی
قاپیب ,یئییب ,دایچا تکین چاپاردی
گولمه لیدی اونون نزیک قاپباسی
عمه مین ده ارسینی نین شاپباسی

حیدر بابا آ "میر حیدر "نئله ییر؟
یقین گینه سماوری قئینه ییر
دای قوجالیب ,الت انگینن چئنه ییر
قولاق باتیب ,گوزی گیریب قاشینا
یازیق عمه ,هاوا گلیب باشینا

خانم عمه "میر عبدولون "سوزونی
ائشیدنده ایر آغیر – گوزونی
ملیکامده وئر اونون اوزونی
دعوالارین شوخلو غونان قاتاللار
اتی یئییب ,باشی اتیب یاتاللار

"فضه خانم "خشگنابین گولییدی
آ"میر یحیی " عمیقیزی نین قولییدی
"رخساره "آرتیستیدی – سوگیلییدی
"سید حسین " "میر صالح" ی یانسیلار
آ"میر جعفر "غیرتلی دور قان سالار

سحر تئزدن ناخیر چیلار گلردی
قویون – قوزی دام باجادان ملردی
عمه جانیم کورپه لرین بلردی
تندیرین قووزاناردی توستی سی
چور کلرین گوزل اییی , ایستی سی

گویر چیلر , دسته قالخیب , اوچاللار
گون ساچاندا ,قیزیل پرده آچاللار
قیزیل پرده آچیب , ییغیب , قاچاللار
گون اوجالیب , ارتار داغین جلالی
طبیعتین , جوانلار جمالی

حیدر بابا قارلی داغلار آشاندا
گئجه ,کروان یولون آزیب,چاشاندا
من هارداسان ,تهراندا, یاکاشاندا
اوزااقلاردان گوزوم سئچر اونلاری
خیال گلیپ آشیپ, گیچر اونلاری

بیر چیخایدیم "دام قیه" نین داشینا
بیر باخایدیم گئچمیشینه , یاشینا
بیر گورئیدیم نه لر گلمیش باشینا
من ده اونو قارلاریلان اغلاردیم
قیش دوندوران اورکلری داغلاردیم

حیدر بابا , گول غنچه سی خنداندی
اما حئییف ,اورک غذاسی قاندی
زندگانلیق بیر قارانلیق زنداندی
بوزندانین دریچه سین ,آچان یوخ
بو دارلیقدان بیر قورتولوب , قاچان یوخ

حیدر بابا, گویلر بوتون دوماندی
گویلریمیز بیر بیر یندن یاماندی
بیر – بیرزدن آیریلمایین آماندی
یاغیشلیغی الیمیزدن الیبلار
یاخشی بیزی یامان گونه سالیبلار

بیر سوروشون بو قارقینمیش فلکدن
نه ایسته یر بو قوردوغی کلکدن؟
دئنه گئچیرت اولدوزلری الکدن
قوی تو کولسون بو یئر اوزی داغیلسین
بو شیطانلیق قوروقو سی بیر ییغیلسین

بیر اوچایدیم بو چیر پینان یئلینن
باغلاشایدیم داغدان آشان سئلینن
آغلاشایدیم اوزاق دوشن ائلینن
بیر گوریدیم آیریلیغی کیم سالدی؟
اولکه میزده کیم قیریلدی , کیم قالدی؟

من سنون تک داغا سالدیم نفسی
سنده قایتار , گویلره سال بو سسی
بایقوشوندا دار الماسی قفسی
بوردا بیر شئر قالیب , باغیریر
مروت سیز انسانلاری چاغیریر

حیدر بابا, غیرت قانین قاینار کن
قره قوشلار , سندن قوپوب , قالخار کن
اوسیلدیریم داشلارینان اوینار کن
قووزان , منیم همتیمی وارد گور
اوردان اییل , قامتیمی داردا گور

حیدر بابا , گئجه دورنا گئچنده
"کور اوغلونون" گوزی قارا سئچنده
"قیز آتینی" مینیب, کسیب بیچنده
منده بوردان , تئز مطلبه چاتمارام
"عیوض" گلیب , چارتمایینجا یاتمارام

حیدر بابا مرد اوغللار دوغگینان
نامرد لرین بورونلارین اوغگینان
گدیکلرده قوردلاری توت بوغگینان
قوی قوزولار آیین – شایین اوتلاسین
قویونلارون قویر یقلارین قاتلاسین.

[saeid-tanha]

بنام خدا
تقدیم به دوستان آذری خوبم

گولوم سنسن . باغیم سنسن . گلستانیم بهاریم سان
اگر بیر قوش اولارسام من . خزانسیز لاله زاریم سان
منه مریم . منه عیسی . منه تورات . منه قرآن
سنین عشقینده صنعانم . منیم نازلی خوماریم سان
دیلیم . آغزیم . سوزوم سنسن . گلوم . قلبیم . گوزوم سنسن
منیم جانیم . ئوزوم سنسن منیم صبر و قراریم سان
منیم دردیم . منیم چاره م . هلال ابرولی مه پاره م
کدر سندن . سوینج سندن . نشاطیم سان . غباریم سان
اوره ک هر نه دیله ر . سنسن . یگانه بیر دیلک سنسن
جوابیم سان . سئوالیم سان . مقدس بیر شعاریم سان
گوجوم . آرخام . یاخین دوستوم . یاخینیندان دا یاخین دوستوم
پولاد عزمیم . اراده م سان . توکنمز اقتداریم سان
منه بیرمی دولی جام سان . ایلاهی عالی الهام سان
ائلیم . طایفام . یئریم . یوردوم . شیرین دوغما دیاریم سان
محبت سن . صداقت سن . ملاحت سن . سعادت سن
خزینه م . ثروتیم . واریم . منم سن هر نه واریم سان
استاد شهریار

[nazila637]

تنها اعضای سایت میتوانند لینک ها رو ببینند.

برای ثبت نام کلیک کنید!!
شاعر : شهریار ----- دکلمه : سرنوشت ----- ترانه : مریم ----- خواننده : عطا

از تو بگذشتم و بگذاشتمت با دگران
رفتم از کوی تو لیکن عقب سرنگران
ما گذشتیم و گذشت آنچه تو با ما کردی
تو بمان و دگران وای به حال دگران
رفته چون مه به محاقم که نشانم ندهند
هر چه آفاق بجویند کران تا به کران
میروم تا که به صاحبنظری بازرسم
محرم ما نبود دیده کوته نظران
دل چون آینه اهل صفا می شکنند
که ز خود بی خبرند این ز خدا بیخبران
دل من دار که در زلف شکن در شکنت
یادگاریست ز سر حلقه شوریده سران
گل این باغ بجز حسرت و داغم نفزود
لاله رویا تو ببخشای به خونین جگران
ره بیداد گران بخت من آموخت ترا
ورنه دانم تو کجا و ره بیداد گران
سهل باشد همه بگذاشتن و بگذشتن
کاین بود عاقبت کار جهان گذران
شهریارا غم آوارگی و دربدری
شورها در دلم انگیخته چون نوسفران

[مهری]

در این دنیای وانفسای حسرت زای بی فردا



خدایا عاشقان را غم مده شکرانه اش با من



استاد سید محمد حسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار در سال 1283شمسی در تبریز متولد شدند ایشان فرزند حاج اقا خشگنابی از وکلای درجه اول تبریز که از دانشمندان و اهل ادب بود می باشند

شهریار تحصیلات خود را با خواندن گلستان و نصاب اغاز کردند و سپس تحصیلات متوسطه را در دارالفنون به پایان رساندند و وارد دانشکده طب شدند ولی پس از پنج سال تحصیل کمی قبل از اخذ درجه دکترا دانشکده را ترک کردند و در شهریور ماه 1367 بدرود حیات گفتند و ایشان را در مقبره الشعرای تبریز به خاک سپردند



شهریار سیکل دوم متوسطه را به پایان رسانده و به اصرار پدر در رشته طب دارالفنون ثبت نام کرده بود به کمک ابوالقاسم شهیار اتاقی در محل سرچشمه اجاره کرد که به مدرسه نزدیک باشد صاحبخانه امیر لشکر عبدالله خان طهماسبی بود شهریار در این خانه با افراد زیادی اشنا میشد که یکی از ان افراد سرهنگ ارتش بود که البته ایشان اهل ذوق و هنر هم بود و هنگامی که از طبع شعر شهریار مطلع شد به او علاقه پیدا کرد و پس از انکه از رشته تحصیلی شهریار با خبر شد علاقه اش به او دو چندان شد و از او خواست در خانه به دخترش درس بدهد و شهریار پذیرفت

شهریار در اتاق خانه سرهنگ منتظر بود پس از چند لحظه دختری زیبا با قامتی بلند وارد اتاق شد و سلام کرد . شهریار سرش را بلند کرد ناگهان تمام بدنش خشک شد چشمانش از تعجب گرد شد همان دختری بود که در رویاهای خود دیده بود دختر که از رفتار شهریار تعجب کرده بود ارام روی صندلی نشست . دست و پای شهریار می لرزید . قلم در دستش بلند نمی شد سرش را پایین انداخت و با صدای ارامی به دختر درس میداد .

جلسات تکرار میشد و شهریار هنوز اسم دختر را نمیدانست ولی در خیالاتش او را پری مینامید . جلسات روز به روز تکرار میشد و شهریار بیشتر عاشق پری میشد یک روز وقتی وارد حیاط خانه سرهنگ شد پشت پنجره اتاق سایه کسی را دید تا شهریار به ان سو نگاه کرد سایه پنهان شد نمی توانست باور کند یعنی پری بود که به استقبال او امده بود و قبلا وارد اتاق شده بود چند بار دیگر این صحنه تکرار شد و پری هم عاشق شهریار شد

تا اینکه سرهنگ و همسرش از این موضوع با خبر شدند و قرار شد تا اتمام درس شهریار و پری ان دو نامزد بمانند . نامش ثریا بود ولی شهریار همچنان او را پری صدا می کرد...

بعد از مدتی پری با یکی از درباریان ازدواج میکنه و شهریار را دستگیر میکنند و به بازداشتگاه میبرند و با وساطت مادر پری از کشتن شهریار جلوگیری میکنند و اون را ازاد میکنند . بعد از مدتی که از ازادی شهریار می گذرد صمیمی ترین دوست شهریار ابوالقاسم شهیار فوت میکنه و شهریار روزبه روز حالش بدتر میشه



... شب بیست و سوم ماه رمضان بود شهریار شب را در یکی از دهات خراسان میگذراند ناگهان سراسیمه از خواب پرید موذن الله اکبر اذان صبح را میگفت خواب حاج میر اقا پدرش را دیده بود که روی کره ماه در حال حرکت است و در حالی که نور ماه تا سینه او را در بر گرفته بود صدای خنده اش در فضا می پیچید دو روز بعد تلگراف فوت پدرش به دستش رسید بعد از تدفین پدر به خراسان برگشت ولی پس از مدتی بیمار شد . بیماریش روز به روز بیشتر می شد امیدی به زنده ماندن نداشت دوستانش او را با ظاهری اشفته و اندامی نحیف به تهران اوردند و در بیمارستان بستری کردند



یک روز صبح در حالی که مثل روزهای گذشته به درختان داخل حیاط بیمارستان خیره مانده بود ناگهان احساس کرد کسی بالای سرش ایستاده است. سرش را به ارامی برگرداند پری را بالای سر خود دید ، مات و مبهوت به چهره او خیره شد نمی توانست باور کند بعد از این همه سال او را می بیند او را که به خاطرش خیلی از چیزها را از دست داده بود و رنجها کشیده بود میخواست رو برگرداند ولی نمی توانست می خواست نفرینش کند ولی محبتش هنوز بر دل او بود لبخندی زد و لبان بی رنگش از هم گشوده شد

[مهری]

حالا چرا

امدی جانم به قربانت ولی حالا چرا

بی وفا حالا که من افتاده ام از پا چرا

نوشدارویی و بعد از مرگ سهراب امدی

سنگدل این زودتر می خواستی حالا چرا

عمر ما را مهلت امروز و فردای تو نیست

من که یک امروز مهمان توام فردا چرا

نازنینا ما به ناز تو جوانی داده ایم

دیگر اکنون با جوانان نازکن با ما چرا

وه که با این عمرهای کوته بی اعتبار

این همه غافل شدن از چون منی شیدا چرا

شور فرهادم به پرسش سر به زیر افکنده بود

ای لب شیرین جواب تلخ سربالا چرا

ای شب هجران که یکدم درتوچشم من نخفت

این قدر با بخت خواب الود من لالا چرا

اسمان چون جمع مشتاقان پریشان می کند

در شگفتم من نمی پاشد زهم دنیا چرا

در خزان هجر گل ای بلبل طبع حزین

خامشی شرط وفاداری بود غوغا چرا

شهریارا بی حبیب خود نمی کردی سفر

این سفر راه قیامت میروی تنها چرا



هردو گریه می کردند و اشک های شهریار اخرین لکه های کدورت را می شست چهره هایشان گویای زندگی سختشان بود پری بعد از کشته شدن شوهر اول خود با پسر عموی رضاخان ، چراغعلی ، معروف به امیراکرم ازدواج میکند ولی ان ازدواج نیز چندان به طول نمی انجامد و امیراکرم هم از دنیا می رود و پری برای دومین بار در جوانی بیوه می شود

پری چندین بار دیگر به ملاقات شهریار امد و حال شهریار روز به رزو بهتر می شد تا اینکه بهبودی خود را بازیافت و از بیمارستان مرخص شد و در خیابان ژاله( شهدای فعلی) خانه ای اجاره کرد مشغول مرتب کردن اثاثیه خانه جدید بود که صدای در بلند شد شهریار در را باز کرد پری مقابل در بود چهره اش غمگین و افسرده بود وارد خانه شد در حالی که اشک در چشمانش حلقه زده بود گفت میخواهم اگر تو قبول داری همسر تو باشم اشک از چشمان شهریار سرازیر شد بعد از این همه سال بعد از این همه سختی چه می توانست به پری بگوید؟

شعر حضرت حافظ را زیر لب زمزمه می کرد

من از بیگانگان هرگز ننالم

که با من هرچه کرد ان اشنا کرد

شهریار مدتی مهلت خواست تا در این مورد فکر کند . هرچه با خودش کلنجار رفت حاظر به ازدواج با پری نشد نمیدانست چرا؟ شاید هنوز لکه هایی از کدورت و کینه بر قلب شهریار سنگینی می کرد:

ناله ناکامی

برو ای ترک که ترک تو ستمگر کردم

حیف از ان عمر که در پای تو من سر کردم

عهد و پیمان تو با ما و وفا با دگران

ساده دل من که قسم های تو باور کردم

به خدا کافر اگر بود به رحم امده بود

زان همه ناله که من پیش تو کافر کردم

تو شدی همسر اغیار و من از یار و دیار

گشتم اواره و ترک سر و همسر کردم

زیر سر بالش دیباست ترا کی دانی

که من از خار و خس بادیه بستر کردم

در و دیوار به حال دل من زار گریست

هر کجا ناله ناکامی خود سر کردم

در غمت داغ پدر دیدم و چون در یتیم

اشک ریزان هوس دامن مادر کردم

اشک از اویزه گوش تو حکایت می کرد

پند از این گوش پذیرفتم از ان در کردم

پس از این گوش فلک نشنود افغان کسی

که من این گوش ز فریاد و فغان کر کردم

ای بسا شب به امیدی که زنی حلقه به در

دیده را حلقه صفت دوخته بر در کردم

شهریارا به جفا کرد چو خاکم پامال

ان که من خاک رهش را به سر افسر کردم



و شاید عشق پری از همان ابتدا عشق به یک دختر نبود شاید گذشت ایام از ان عشق نافرجام عشق پایداری ساخته بود شاید عشقی نامتناهی که شهریار از ان خبر نداشت شاید شهریار دنبال چیز دیگری بود . به هر حال معلوم نبود در قلب پاک شهریار چه می گذشت که او را از این ازدواج باز می داشت به هر حال پری با دلی اندوهبار او را ترک کرد .



(قسمتی از کتاب زندگی شهریار نوشته مظفر سربازی)



حدیث عشق من

تو که عشق را تو ویرونی ندیدی

شب سر در گریبونی ندیدی

نمی دونی چه دردی داره دوری

تو که رنگ پریشونی ندیدی

[ruya]

شهریار شناسی و موانع پیش‌رو



شهریار کلکسیونی کم نظیر از نبوغ، احساس، عاطفه سرشار و البته نقطه ضعف انسانی است. او یکی از نوادر عصر حاضر در پهنه ‌ادب شرقی است که توانسته است علاوه بر قلب هم‌میهنان خود قلوب بسیاری را در آسیای مرکزی، شبه قاره هند و پاکستان، عراق، ترکیه، آذربایجان و... تسخیر کند. آفرینش در دو یا سه زبان رسم معمول شاعران ترک و به ویژه شاعران آذربایجانی بوده است. از این دست شاعران در میان شاعران ترک غیرآذربایجانی می‌توان به امیرعلیشیر نوائی و کمال خجندی اشاره کرد. در میان شاعران آذربایجان اما تعداد این شاعران بسیار زیاد است که از آنجمله می‌توان به تعدادی از این شعرای شاخص نظیر ملامحمد فضولی، صائب تبریزی، حکیم هیدجی، ماذون قشقائی، حبیب ساهر، مفتون امینی، حسین منزوی و... اشاره کرد. در میان شاعران غیر ترک نیز شاعرانی هستند که به دو، سه و حتی چهار زبان شعر گفته‌اند. سعدی، اقبال لاهوری، نیما یوشیج و زنگلی کرمانجی از این جمله‌اند که به ترتیب سعدی به زبانهای عربی و فارسی، اقبال به زبانهای اردو و فارسی، نیما به زبانهای طبری و فارسی و زنگلی کرمانجی شاعر خراسانی به زبانهای کرمانجی، ترکی، فارسی و عربی شعر سروده‌اند.

اما معمولا کمتر شاعری پیدا می‌شود که در عین چندزبانه سرودن در همه آنها سرآمد نیز باشد. برای مثال علیشیر نوائی، فضولی، حکیم هیدجی، مأذون قشقائی شعر ترکی را بهتر از فارسی سروده‌اند و شاعرانی چون سعدی، صائب، اقبال لاهوری، نیما و منزوی در شعر فارسی موفق‌تر ظاهر شده‌اند.

اما شهریار در این میان بی‌نظیرترین پدیده‌ای است که در هر دو زبان بسیار موفق و تاثیرگذار عمل کرده است. آفرینش شهریار اما بعد دیگری نیز دارد که نباید از آن غافل بود و به ویژه همین بعد اوست که چهره‌ای بی‌نظیری از او در ادبیات شرق بلکه ادبیات جهان رقم می‌زند. شهریار در هر دو زبان علاوه بر پیشتازی و نوآفرینی سبکهای متفاوتی را آفریده و تجربه کرده است همین ویژگی شهریار البته یکی از مهمترین موانع شهریارشناسی نیز محسوب می‌شود. اینک با یک نگاه کلی شمائی از سبکها و قالبهایی که شهریار در دو زبان تجربه کرده است ارائه میشود:



الف: شعر ترکی: 1.حیدربابا 2.غزل ترکی 3.مکتب سهندیه و شعر آزاد خان ننه 4. شعرهای متفرقه‌ای در قوالب دیگر هجائی

ب: شعر فارسی: 1.غزل 2. سبک شهریار؛ شامل شعرهایی چون ای وای مادرم و دو مرغ بهشتی، هذیان دل 3. شعر آزاد نیمائی 4. قصاید 5. مثنوی‌ها 6. قطعات 7. چهار لختی‌ها و...

علاوه بر تعدد قالبها و آفرینش قابل قبول شهریار در هریک از آنها شهریار در شعر خود به موضوعات بسیاری پرداخته است که تنها به بخشی از آنها اشاره میشود.

موضوعات مذهبی مثل اشعاری در مورد امام علی و امام حسین (علیهما السلام)

موضوعات عاشقانه و لیریک که جانمایه اصلی شعر شهریار هستند.

موسیقی؛ شهریار به فراخور دوستی خود با موسیقیندانانی مثل اقبال آذر، صبا و ... و نیز آشنائی با سه تار، جایگاه ویژه‌ای برای موسیقی قائل است.

جدائی شهرهای قفقاز از ایران؛ بخشی از آفرینشهای شهریار مثل اشعار مکاتبه‌ای او باشاعران آن سوی ارس از این جمله‌اند.

اشعار پان ایرانیستی؛ شهریار در برهه‌ای از حیات خود تحت تاثیر ترک‌ستیزان تهرانی شعرهایی پان ایرانیستی نیز سروده است.

اشعاری در دفاع از فرهنگ و زبان آذربایجان؛ این اشعار به ویژه در دو دهه پایانی عمر او بیشتر به چشم میخورد، از این روی آخرین حرف‌های قابل استناد شهریار در مورد عقاید او نسبت به آذربایجان و زبان ترکی نیز همین اشعار هستند.

اخوانیه‌ها؛ بخش قابل توجهی از اشعار شهریار شعرهایی هستند که شاعر در مورد دوستان و آشنایان خود که تقریبا اکثر آنان از مشاهیر معاصر هستند سروده شده‌اند. از جمله: بولود قاراچورلو «سهند»، قمرالملوک وزیری، کمال الملک، صبا، سایه و...

و...

[ruya]

1: شهریار و جریان چپ

عمده مشکلی که شهریار شناسی را به شکل علمی آن عقیم گذاشته است، دلخوش نبودن جریان چپ از شهریار است. بی‌تعارف بخش معظمی از جریان ادبیات ایران و حتی جهان در قرن گذشته میلادی در دست جنبش چپ جهانی بود. بزرگترین منتقدان و نیز ادب شناسان ایران، ترکیه، آذربایجان و...را نیز همین طیف تشکیل می‌دادند. اما شهریار جزء معدود افرادی است که در طول عمر خود با جریان چپ کنار نیامد و اصولا شهریار بر عکس شمس آل احمد که میگوید "صابون تمام محافل روشنفکری به تن مالیده است" صابون هیچ محفل روشنفکری را به تن خود نمالیده بود. ما در مقام قضاوت و تعیین حسن و قبح این کار



شهریار نیستیم، اما همین امر موجب شده است که جریان چپ که در قرن گذشته بار نقد و عیار سنجی ادبیات را به دوش می‌کشید، در مورد شعر شهریار سبکباری را ترجیح دهد. شاید عده‌ای از خوانندگان فکر کنند که این مسئله تنها در مورد شعرهای فارسی او صادق است، اما این مسئله در مورد شعرهای ترکی او نیز صادق بلکه صادقتر است و جریان چپ که تا چندین سال اخیر شریان‌های ادبیات ترکی را در ایران به دست گرفته بود، تنها از روی ناچاری به عظمت شهریار اقرار کرد و گرنه تحقیقاتی که در مورد ترکی سرایان معاصر شهریار و بعد از او انجام گرفته هرگز در مورد شهریار انجام نگرفته است. سهراب سپهری نیز از این منظر زمانی مورد کم لطفی جریان چپ واقع شد و از جانب منتقدان چپ «بچه اشرافی بودایی» لقب گرفت. اما مسائل دیگری از جمله دفاع جریان پارسی‌گرایان و زبان‌وطنان فارس‌زبانی مثل شاهرخ مسکوب و دیگران از او، و نیز رواج نوع خاصی از عرفان مسلکی که به فراخور افسردگیها و معضلات عصر ماشین در کل جهان و به تبع آن ایران که معمولا در میان قشر دانشجو نیز شیوع بسیاری داشت موجب نجات شعر سهراب گشت. در اینجا باید به یک مسئله بسیار مهم نیز اشاره شود. بی‌گمان قطب راست جهانی برنامه‌های کلانی برای مبارزه با ادبیات چپ در نظر گرفته بود، از جمله این برنامه‌ها در ایران میتواند دفاع و ترویج شعر سهراب نیز باشد. اما در اینجا نیز سر شهریار بی کلاه می‌ماند. چرا که شهریار به همان میزان که با جنبش چپ سر ناسازگاری دارد، با جنبش راست نیز سازگار نیست، چه شهریار ذاتا شاعر دلها است، و در آن «آن» شاعری و خلاقیت همه قراردادهای ضدفطری اجتماعی و سیاسی و معیشتی را به یکسو نهاده و تنها و تنها برای دل خویش آفریده است. با اینهمه نمی‌توان گفت که شعر شهریار مورد سوء استفاده جریانها و نحله‌های خاصی قرار نگرفته است.



2. شهریار نوآوری و ارتجاع

شهریار این شاعر "جامع اضداد" در عین نوآوری‌های فراوان اشعار ارتجاعی نیز دارد. ارتجاع در شعر شهریار همچون نوآوری‌های او مشهود است. ممکن است پیشروترین و روشنفکرترین شاعران نیز در بین اشعار خود شعرهای ارتجاعی داشته باشند که بی‌گمان به شرط فراغ بال و حوصله نمونه‌هایی یافت می‌شود و البته شاعرانی از این دست معمول شعرهای ارتجاعی خود را قبل از اینکه به دست خواننده برسد پاره می‌کنند. باری شهریار نه اهل پاره کردن شعری است و نه ارتجاع او در زیر خروارها فرم، کنایه، پیچیدگی و اغلاق یا ضعف زبان و ... پنهان می‌ماند. بی‌آنکه بخواهم از این نوع شعرهای شهریار دفاع کنم، اما انگ ارتجاع زدن به کلیت شعر شهریار و ندیدن آن همه آفرینشهای ناب و محیرالعقول او را نیز روا نمی‌دانم.



3. شهریار و زبان شعری او

شهریار نزدیک به سه چهارم قرن شعر سروده است. در قرنی طوفانی که لحظه به لحظه آن آبستن حوادث بود و شعر شرق نیز هر روز شاهد یک مکتب و یک سبک جدید بود. برای مثال در شعر ترکی تنظیمات شعری، ثروت فنون شعری، چاغداش شعر، بیرینجی یئنی، ایکینجی یئنی و... و در شعر فارسی نیز از نوآوری‌نمائی‌های ملک الشعرا بهار تا شعر نو نیما، سپید شاملو، حجم رویائی، گفتار صالحی، غزل نو منزوی و انواع موجها و... می‌توان نام برد. با یک حساب سرانگشتی میتوان گفت که در قرن حاضر، چندین برابر هزاره گذشته مکتبها و سبکهای مختلف شعری به وجود آمده است. البته شهریار نیز به تنهائی به اندازه شاعران هزاره گذشته نوآوری داشته است. باری زیستن و آفریدن در این قرن طوفانی کار بسیار مشکلی است، آنهم برای شاعری مثل شهریار که منتقدان را به هیچ می‌گیرد و برایش صرفا آفرینیش شعری و بیان احساس خویشتن خویش فارغ از گفته‌های این و آن موضوعیت دارد و بس. برای مثال برای شاعری از جنس احمد شاملو یا فروغ فرخزاد گفته‌ها و دیدگاههای منتقدان همیشه مهم بوده است آما برای شهریار نه. طبیعی است که آفرینش در چنین قرنی آنهم به مدت سه ربع قرن کار بسیار سختی است و شاعر در موضوعاتی از قبیل زبان، عقیده، دیدگاه سیاسی و...با مسائل بسیاری روبرو می‌شود. اما عمده منظور در اینجا زبان است. همانگونه که گفتم قرن گذشته شاهد به وجود آمدن مکتبهای بسیار در عرصه شعر بود، زبان نیز البته هر روز تغییر می‌یافت و هر شاعر و نویسنده جدید به فراخور استعداد خویش بخشی از ظرفیتهای زبان را کشف می‌کرد علاوه بر آن ترجمه متون غربی به زبان فارسی و رواج رمان نویسی، نمایشنامه‌نویسی، مقاله‌نویسی و... هر روز موجب آفریده شدن واژه‌ها، ترکیبها و البته معانی و مضامین جدید بود. طبیعی است که در چنین شرایطی به روز شدن و همگام زمانه زیستن کاری تقریبا محال است. برای مثال شاعری مثل اخوان که روزی تجسم شکوه گذشته سبک ترکستانی یا خراسانی در فرم و شکل و زبان امروز بود عملا در شعرهای بعدی خود نه تنها از گردونه شعر و زبان دوره خود خارج شد بلکه حتی فخامت دیروزین خود را از دست داد، این انتقاد البته مقداری کم‌رنگتر شامل شعر شاملو نیز بود. سهراب و فروغ نیز که در اوج با زندگی وداع کردند البته خوش‌شانس بودند. شهریار نیز در این عصر زیسته و آفریده است. به همین جهت زبان او که زمانی رگه‌هایی از نوآوری را داشت، طبیعی بود که با گذشت زمان بوی کهنگی بدهد. هم از این روی است که منتقدان باید در زمینه زبان شعر شهریار این مسئله بسیار مهم را در نظر بگیرند. مشکل دیگر منتقدان و شهریار در حیطه زبان این است که منقتدان تنها به بررسی بسیار اجمالی زبان غزل شهریار پرداخته‌اند و برای مثال زبان قابل دفاع او را در منظومه‌هایی از جنس دو مرغ بهشتی و هذیان دل نادیده می‌گیرند. دیگر نکته این که شاعران بسیاری در ابتدای آفرینش خود معمولا از حیث زبان و فرم شعرهای غیرقابل دفاع بسیاری سروده‌اند که شهریار این ضعف را نیز البته اصلا ندارد. در این مورد میتوان احمد شاملو را مثال زد.



4. شهریار و قالبها و سبکهای متفاوت

اساسا منتقدان و شعرشناسان شعر معاصر را در دو حیطه بیشتر از سایر حیطه‌ها مورد بررسی قرار داده‌اند.

غزل

شعر آزاد و نو

غزل: همانگونه که اشاره شد که شهریار با آنکه به عنوان یک غزل سرا مشهور شده است، اما نابترین آفرینشهای او معمولا در فرمها و قالبهای دیگری نیز تجلی کرده است. وقتی یک استاد شعرشناسی مثل سیروس شمیسا یا کاووس حسن‌لی صحبت از غزل شهریار می‌کند و حکم! خود را در مورد او صادر می‌کند، دانشجوی ادبیات در ذهن خود این حکم را به کلیت شعر شهریار تعمیم می‌دهد، و بدین گونه است که پرونده شهریارشناسی در ذهن آن دانشجو برای ابد بسته می‌شود.

شعر آزاد: می‌دانیم که شهریار و نیما هر دو دلداده هم بوده‌اند، زمانی شهریار برای دیدار نیما به شهر بارفروش شمال میرود، زمانی دیگر نیما با فرزندش برای دیدار شهریار به تبریز می‌آید. این دلدادگی و تاثیر و تاثر البته در زمینه شعر نیز اتفاق می‌افتد و شهریار منظومه دومرغ بهشتی و هذیان دل و... را با نیم نگاهی به افسانه و شعرهای «پیام به انشتین»، «مومیائی»، «ای وای مادرم» و ... را با نگاه به دیگر اشعار نیما می‌سراید. این اشعار که در شعر فارسی سبک شهریار لقب گرفته‌اند جزء درخشانترین شعرهای فارسی شهریار هستند. در این مورد پاره‌هایی از سخنان حسین منزوی[1] را در اینجا نقل می‌کنم:

«هر چند که دو «مرغ بهشتی» تحت تاثیر «افسانه» سروده شده اما انصاف را که شهریار با زبان روان و غنایی خود و تصاویر زنده و دلنشینی که از طبیعت می‌سازد و نیز ضبط گفتگوها و بیان عواطف، در «دو مرغ بهشتی» از «افسانه» پیش می‌افتد و به قول معروف اگر «فضل تقدم» با نیماست، «تقدم فضل» با شهریار است.» (این ترکی پارسیگوی، صص 109-110)

«شهریار هر چند از پیشنهادهای نیما استقبال می‌کند اما هرگز به یک مقلد صرف تبدیل نمی‌شود...فی‌المثل، او هرگز از زبان سخته نیما در شعر خود استفاده نمی کند بر عکس اغلب قریب به اتفاق مقلدین و پیروان نیما ...» (این ترک پارسیگوی، ص 145)

فروغ فرخزاد نیز در گفتگو با م. آزاد در توضیح مسئله جدا نبودن زبان و وزن در شعر، شعر «ای وای مادرم شهریار» را مثال می‌زند که بی‌گمان توفیقی بزرگ برای شهریار است، چرا که شعر آزاد تنها بخشی از دیوان شهریار را تشکیل می‌دهد.

اما اساسا شعرآزاد شهریار نیز مورد مداقه کافی قرار نگرفته است، و این ظلمی است که شهریار از نحله‌های معاصر و عموما چپگرا دیده است.

[ruya]

شهریار و شعر ترکی

دو زبانه یا به قول قدما ذولسانین بودن شهریار اگر چه یکی از محسنات جدی آفرینش اوست، اما همین امر یکی از موانع جدی در پیش روی شهریار شناسی نیز هست. چرا که افراد بسیاری که از شهریار سخن میرانند، لاجرم به یکی از دو زبان ترکی و فارسی تسلط بیشتری دارند. مثلا پای حسین منزوی نگارنده جدی‌ترین کتاب در زمینه شهریار شناسی، در بررسی شعرهای ترکی شهریار سخت می‌لنگد. علاوه بر آن بخشی از شهریار شناسی مستلزم تطبیق همه آثار فارسی و ترکی او و نگاه عمودی و افقی به آنهاست، که فعلا چنین چهره ادب‌شناسی که مسلط به هر دوزبان و آشنا به همه قالبها و سبکهای شعر ترکی و فارسی باشد سراغ نداریم.

شهریار در شعر ترکی به رغم نحیف بودن دیوان ترکی‌اش حرفهای بسیاری برای گفتن دارد، اگر ادعای شهریار مبنی بر

«تورکو بیر چشمه ایسه من اونو دریا ائله‌دیم»

را قبول نکنیم که نمی‌کنیم اما تاثیر کم نظیر او را بر شعرای ترک زبان در کل منطقه آسیا را انکار نمی‌توان کرد. شهریار در شعر ترکی حداقل سه سبک متفاوت را تجربه کرد که به اختصار به هر یک از آنها می‌پردازیم

الف: حیدر بابایا سلام

قالب این منظومه خارق‌العاده اگر چه «قوشما» یعنی یک قالب متداول شعر ترکی باشد، محتوا و زبان آن اما از جنس دیگری است. شخصی مثل شادروان صمد بهرنگی که با عقاید شهریار مخالف است، اما در مقابل زبان شعری حیدربابا لاجرم چاره‌ای جز تحسین ندارد. حیدربابا از نظر محتوا اما چیز دیگری است. شهریار تمام نوستالژی، بشردوستی، فراق، غم، شادی، اندوه و شکوه خود را در این منظومه یکجا تقدیم ادبیات جهان کرده است. در زمینه حیدرباباشناسی نیز در ایران هیچ کاری، بله تقریبا هیچ کار قابل توجهی انجام نگرفته است، شاید تنها یک مقاله از محمدرضا لوائی در این زمینه برای من جالب توجه بوده است. نگارنده تنها کلیدهائی را برای آغاز پژوهش در اینجا به دست علاقمندان می‌سپارم.

الف: بررسی تطبیقی حیدربابا و سهندیه

ب: بررسی تطبیقی تبریز زمان قاجار و پهلوی و به تبع آن بررسی تفاوتهای دو منظومه حیدربابایا سلام یک و دو

ج: حیدربابا و نظیره‌هایش در ایران، آذربایجان، ترکمنستان، ترکیه و عراق و تاثیر این مکتب عظیم در فولکلور شناسی جهان ترک.

د: بررسی و پژوهش آبشخورهای منظومه حیدربابا در زمینه‌هایی از قبیل: ا. شعر کلاسیک آذربایجان ب: شعر کلاسیک عربی و فارسی ج: فولکلور آذربایجان د: شعر عاشیقی

ه: بررسی پدیده‌ مهاجرت ترکان آذربایجان به مرکز و بازتاب پنهان و آشکار آن در حیدربابا و...

ب: سهندیه:

این شعر چیزی فراتر از نبوغ است. ما میدانیم که بعضی از شاعران آذربایجان از جمله معجز شبستری، حبیب ساهر، محمد بی‌ریا، محمدعلی فرزانه، هاشم طرلان و... با ادبیات ترکی ترکیه و یا جمهوری آذربایجان آشنایی نسبتا خوبی داشته‌اند، و در آفرینش خود کم و بیش تحت تاثیر ادبیات آن سامان بوده‌اند و نسبت به شهریار از پشتوانه بسیار بالایی در زمینه ادبیات ترکی برخوردار بوده‌اند، اما هیچ یک از اینها نتوانستند منظومه‌ای چون سهندیه که نماد قدرت، عظمت، شکوه، استواری و فخامت و نوآوری در زبان ترکی در این سوی ارس است، را بیافرینند. به راستی شهریار چگونه میتوانست در زمانه‌ای که باید زبانمان را کیسه به دوش گدایی می‌کردیم این چنین شاهانه به خزینه زبان ترکی راه یافته و منظومه‌ای بدین شکوهمندی بیافریند. بدیهی است که آفرینشی از این دست البته یکی از موانع شهریار شناسی نیز تواند بود، چرا که در غیاب منتقدان جدی چه کسی میتواند به بررسی منظومه‌ای چنین پر برگ و بار بپردازد.

ج: غزل ترکی:

در غزل ترکی نیز شهریار جایگاه خاصی دارد. سادگی زبان علی آقا واحید، ترکیبات و مضامین بکر خاص خود شهریار، لطافت و در عین حال سر‌گی و پاکی زبان و حضور بسیار کمرنگ واژه‌های غیر ترکی از شاخصه‌های برجسته اندک غزل‌های شهریار هستند. مع الاسف غزل ترکی نیز در جریان شعر معاصر جایگاه تعریف شده‌ای ندارد و اصولا این قالب ادبی هنوز به صورت مستقل و اساسی مورد نقد و بررسی قرار نگرفته است، تا سهم شهریار و چند و چون تاثیر او و جایگاه او در این زمینه معلوم شود. در غزل ترکی بعد از شهریار ما عمدتا با دو چهره متفاوت روبرو هستیم، یکی غزلهای خانم سحر اردبیلی و دیگری غزلهای آقای علی کریمی. در این زمینه نیز نقد و بررسی لازم البته بایسته است و عدم ورود منتقدان به این عرصه رکود غزل ترکی را موجب خواهد شد.

[ruya]

علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدا را
که به ماسوا فکندی همه سایه‌ی هما را

دل اگر خداشناسی همه در رخ علی بین
به علی شناختم به خدا قسم خدا را

به خدا که در دو عالم اثر از فنا نماند
چو علی گرفته باشد سر چشمه‌ی بقا را

مگر ای سحاب رحمت تو بباری ارنه دوزخ
به شرار قهر سوزد همه جان ماسوا را

برو ای گدای مسکین در خانه‌ی علی زن
که نگین پادشاهی دهد از کرم گدا را

بجز از علی که گوید به پسر که قاتل من
چو اسیر تست اکنون به اسیر کن مدارا

بجز از علی که آرد پسری ابوالعجائب
که علم کند به عالم شهدای کربلا را

چو به دوست عهد بندد ز میان پاکبازان
چو علی که میتواند که بسر برد وفا را

نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت
متحیرم چه نامم شه ملک لافتی را

بدو چشم خون فشانم هله ای نسیم رحمت
که ز کوی او غباری به من آر توتیا را

به امید آن که شاید برسد به خاک پایت
چه پیامها سپردم همه سوز دل صبا را

چو تویی قضای گردان به دعای مستمندان
که ز جان ما بگردان ره آفت قضا را
چه زنم چونای هردم ز نوای شوق او دم
که لسان غیب خوشتر بنوازد این نوا را

«همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی
به پیام آشنائی بنوازد و آشنا را»

ز نوای مرغ یا حق بشنو که در دل شب
غم دل به دوست گفتن چه خوشست شهریارا

[ruya]

ستون عرش خدا قائم ازقیام محمد------- ببین که سر بکجا می کشد مقام محمد
بجز فرشته عرش آسمان وحی الهی------- پرنده پر نتوان زد به بام محمد
به کارنامه منشور آسمانی قرآ ن-------- که نقش مهر نبوت بود بنام محمد...

شهریار در شعر یا علی علیه‌السلام در مورد حضرت امیر المومنین علیه‌السلام می فرماید:

مستمندم بسته زنجیروزندان یاعلی------- دستگیر ای دستگیر مستمندان یا علی
بندی زندان روباهانم ای شیر خدا--------- می جوم زنجیر زندان را به دندان یا علی

اشعار شهریار در ستایش امام اول شیعیان جهان سرآمد سلسله مداحان اهل بیت عصمت و طهارت علیه‌السلام است.

علی ای همای رحمت توچه آیتی خدارا-------- که به ما سوا فکندی همه سایه هما را
دل اگرخداشناسی همه در رخ علی بین------- به علی شناختم من به خدا قسم خدا را
برو ای گدای مسکین در خانه علی زن-------- که نگین پادشاهی دهد از کرم گدا را ...

شهریار جانسوزترین اشعار خود را تقدیم حضرت سید الشهداء علیه‌السلام و حماسه ابدی او کرده است:

شیعیان دیگر هوای نینوا دارد حسین --------- روی دل با کاروان کربلا دارد حسین
ازحریم کعبه جدش به اشکی شست دست ------مروه پشت سرنهاداماصفا دارد حسین... .